آیا واقعا تورم تهران کمتر از تمام استان‌های ایران است؟

به گزارش عصرشهروند در اخبار اقتصادی ، اخیرا دکتر مسعود نیلی در نشست «اقتصاد و حکمرانی پس از توافق» در سخنانی با بیان این که پایان اسفند ۱۴۰۴، هیچ استانی تورم سه رقمی نداشت، افزود: در اردیبهشت، ۴ استان تورم ۳ رقمی داشتند و خرداد، استان‌های با تورم ۳ رقمی به ۱۱ استان افزایش یافت.

وی در ادامه گفت: تورم تهران و البرز با فاصله نسبت به سایر استان‌ها پایین‌تر است که نشان می‌دهد برای جلوگیری از توزیع تورم به استان تهران توجه بیشتری می‌شود.

بررسی تورم ۱۵ ماه اخیر نشان می‌دهد ادعای نیلی واقعیت دارد. در ماه خرداد ۱۴۰۵ تورم تهران با رقم ۷۳.۳ کمترین میزان بوده، در حالی که سه استان ایلام، کردستان و لرستان با شاخص های به ترتیب ۱۱۴.۷ ، ۱۱۱.۷ و ۱۰۹.۸ بیشترین تورم را در این ماه داشته اند. در ماه اردیبهشت و فروردین امسال نیز تهران به ترتیب با ۶۹.۵ و ۶۰.۱ کمترین تورم را داشته است.

بررسی نشان می‌دهد شهریور سال گذشته خراسان جنوبی مثل تهران ۴۰ درصد بوده است. در ماه خرداد، تیر و مرداد، تورم استان خراسان جنوبی پایین‌تر از تهران، در اردیبهشت ماه تورم استان البرز و خراسان جنوبی کمتر از تهران و در فروردین ۱۴۰۴ و اسفند ۱۴۰۳، تورم سه استان البرز، خراسان جنوبی و کرمانشاه کمتر از تهران بوده است.

چرا تورم تهران، کمترین در ایران است؟

مسعود نیلی بعد از بیان پایین‌تر بودن تورم تهران نسبت به کل کشور، گفته: «این نشان می‌دهد برای جلوگیری از توزیع تورم، به استان تهران توجه بیشتری می‌شود.» به نظر می‌رسد مقصود او این است که چون بسیاری از کالاها از مبدا تهران به دیگر نقاط کشور توزیع می‌شود و تورم را هم همراه خود به دیگر نقاط می‌برد، توجه بیشتری در توزیع کالاها به این استان می‌شود. اما کمتر بودن تورم در تهران دلیل اقتصادی دارد یا سیاسی؟ به این منظور سراغ کارشناسان اقتصادی رفتیم.

رقابت شدید، قیمت‌ها را در تهران متعادل می‌کند

آلبرت بغزیان استاد اقتصاد دانشگاه تهران در این زمینه می‌گوید: از آنجایی که تهران دارای بزرگترین و رقابتی‌ترین بازار ایران است، حضور انبوهی از عرضه‌کنندگان در هر صنف باعث ایجاد رقابت شدید قیمتی می‌شود و این فضای رقابتی در تهران اجازه نمی‌دهد فروشندگان به راحتی قیمت‌ها را فراتر از حد بازار افزایش دهند، در حالی که در بسیاری از استان‌ها، انحصار محلی یا تعداد کم عرضه‌کنندگان باعث قیمت‌گذاری‌های بالاتر می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: همچنین حضور تمامی وزارتخانه‌ها، سازمان‌های نظارتی و مراکز تنظیم‌گری در تهران، باعث شده نظارت بر قیمت‌ها و توزیع کالاهای اساسی در این استان با سرعت و دقت بیشتری انجام شود. این اثر نظارتی می‌تواند به صورت مقطعی مانع از رشد توسط دلالان در تهران شود.

بغزیان اظهار می‌کند: در عین حال در تهران دسترسی به بازارهای عمده‌فروشی و تنوع بسیار بالای اقلام وجود دارد و این تنوع، حق انتخاب بیشتری به مصرف‌کننده می‌دهد و باعث می‌شود سبد خرید خانوار در تهران در مقایسه با استان‌هایی که تنوع کالا در آنها محدود است، کمتر تحت فشار نوسانات شدید قیمت محصولات قرار گیرد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه بخش قابل‌توجهی از واردات کشور از طریق مبادی ورودی اصلی مدیریت شده و به انبارهای تهران سرازیر می‌شود، می‌افزاید: علاوه بر این، بسیاری از شرکت‌های بزرگ با هدف دسترسی به مدیران، دفتر مرکزی خود را در تهران دارند و این باعث می‌شود سهم بزرگی از سودآوری شرکت‌ها در تهران محقق شده و نیاز به افزایش قیمت برای تأمین هزینه‌های اداری در این استان متفاوت از سایر نقاط باشد.

بغزیان می‌گوید: همچنین فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ، تمرکز اصلی خود را بر بازار تهران قرار داده‌اند و این سیستم‌های توزیع با حذف واسطه‌های غیرضروری و استفاده از فناوری برای کاهش هزینه‌های انبارداری، توانسته‌اند نرخ رشد قیمت‌ها را در سبد مصرفی تهرانی‌ها نسبت به شهرهایی که همچنان به واسطه‌های متعدد تامین می‌شوند، کنترل کنند.

وی تصریح می‌کند: در بسیاری از استان‌ها، تورم مواد غذایی و کالاهای اساسی به دلیل هزینه‌های لجستیک و توزیع، تاثیر زیادی بر شاخص کل دارد، در حالی که در تهران، با وجود سهم بالای مسکن، به دلیل دسترسی به خدمات عمومی متنوع و یارانه‌ای و میانگین وزنی تورم می‌تواند در برخی دوره‌ها کمتر از سایر استان‌ها به نظر برسد.

اختلال در معیشت مردم تهران، هزینه‌ سیاسی بالاتری برای حاکمیت دارد

مینو محمدی جامعه شناس نیز در این زمینه می‌گوید: تهران به عنوان یک کلان‌شهر از مزیت توزیع بهتر و نابرابر منابع بهره‌مند است، تمرکز سازمان‌های دولتی، نهادهای تصمیم‌گیر و غیره باعث شده شبکه توزیع کالاها و خدمات در تهران با سرعت و سهولت بیشتری نسبت به شهرهای دورافتاده عمل کند که این امر تا حدی می‌تواند مانع جهش‌های قیمتی ناشی از هزینه‌های حمل‌ونقل و واسطه‌گری‌های چندلایه شود.

وی با بیان اینکه بازار کار تهران به دلیل تنوع و تراکم بالای فرصت‌های شغلی، تا حدودی منعطف‌تر است، ادامه می‌دهد: در سایر شهرها نوسانات تورمی به طور مستقیم بر قدرت خرید گروه‌های ثابت حقوق‌بگیر اثر می‌گذارد. در تهران، اقتصاد غیررسمی و مشاغل خدماتی، بستری را فراهم می‌کنند که بخشی از جمعیت بتوانند با چندشغله شدن، تا حدودی شکاف میان درآمد و هزینه‌های تورمی را جبران کنند، پدیده‌ای که در سایر شهرها کمتر دیده می‌شود.

این جامعه شناس اظهار می‌دارد: سرمایه اجتماعی و شبکه‌های همیاری در محلات تهران، اگرچه در ظاهر رو به کاهش است، اما در قالب‌های مدرن‌تری نمود یافته، بسیاری از خانوارهای تهرانی برای مقابله با تورم، به شبکه‌های خانوادگی و دوستی تکیه می‌کنند تا هزینه‌های مسکن یا تامین کالاها را با تجمیع منابع کاهش دهند. این اقتصاد اشتراکی پنهان، فشاری که تورم بر فرد تنها وارد می‌کند را تعدیل می‌کند.

محمدی ادامه می‌دهد: دسترسی به بازارهای عمده‌فروشی و خرده‌فروشی‌های بزرگ مانند هایپرمارکت‌ها و میادین میوه و تره‌بار، یکی دیگر از عوامل جامعه‌شناختی موثر بر سبک زندگی تهرانی‌هاست. سیستم میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران به عنوان یک نهاد مداخله‌گر، اثر مثبتی بر سبد معیشت خانوار دارد که در بسیاری از شهرهای دیگر کشور، به دلیل نبود زیرساخت‌های مشابه یا عدم نظارت موثر، وجود ندارد.

وی تصریح می‌کند: دولت‌ همواره تلاش می‌کند با اختصاص منابع خاص به شبکه توزیع در تهران، از بروز کمبود کالا و صف‌های طولانی در پایتخت جلوگیری کند، چرا که هرگونه اختلال جدی در معیشت مردم تهران، هزینه‌های سیاسی بسیار بالاتری نسبت به سایر نقاط برای حاکمیت دارد.

در نهایت کارشناسان بر این باورند که اگرچه هزینه مسکن و اجاره در تهران بسیار بالاست، اما در محاسبه شاخص تورم، وزن بسیاری از خدمات و کالاهای مصرفی که در تهران به دلیل تمرکز خدمات دولتی و بانکی مدیریت‌شده‌تر هستند، شاخص کل را کاهش می‌دهد. همچنین، در استان‌های مرزی یا مناطق محروم، تورم می‌تواند تحت تأثیر عوامل دیگری مانند نوسانات نرخ ارز در مرزها، هزینه‌های بالای جابه‌جایی انرژی یا حتی تغییرات فصلی در محصولات کشاورزیِ خاص آن منطقه باشد. در واقع، تمرکز مدیریت‌شده‌ منابع در پایتخت، نوعی ثبات نسبی در قیمت‌های نهایی ایجاد می‌کند که در سایر نقاط با چالش‌های جغرافیایی و توزیعی کمتر دیده می‌شود.منبع