سرمایهگذاری ۶۰۰ میلیارد ریالی برای خاک دماوند
افزایش تابآوری در برابر سیلاب از بالادست آغاز میشود، جایی که عملیات اجرایی پروژه آبخیزداری حوزه تاروبار و دلیچای از سوی منابع طبیعی و آبخیزداری دماوند با اعتبار ۶۰۰ میلیارد ریال برای احداث سازههای مختلف آغاز شده است تا کنترل رواناب، کاهش فرسایش خاک، تغذیه سفرههای آب زیرزمینی و کاهش خطر سیلاب، یکی از مهمترین حوزههای آبخیز مشرف به این شهر را تحت پوشش قرار میدهد.
به گزارش عصر شهروند ، ارتفاعات مشرف به شهر دماوند، نخستین جایی است که باران با خاک روبهرو میشود و سرنوشت هر قطره آب نیز از همین نقطه آغاز میشود؛ یا در دامنهها نفوذ میکند و به تغذیه سفرههای زیرزمینی کمک میکند، یا به روانابی تبدیل میشود که در مسیر خود میتواند خاک را با خود ببرد و پاییندست را در معرض مخاطره قرار دهد که به همین دلیل، کارشناسان منابع طبیعی معتقدند مدیریت سیلاب، پیش از آنکه در رودخانهها آغاز شود، در حوزههای آبخیز شکل میگیرد.
بسیاری از طرحهای آبخیزداری نه از شهرها، بلکه از ارتفاعات و حوزههای آبخیز آغاز میشوند؛ جایی که با کاهش سرعت جریان آب و افزایش فرصت نفوذ آن در خاک، میتوان بخشی از مخاطرات طبیعی را پیش از رسیدن به مناطق مسکونی مدیریت کرد.
دبی سیلاب در سیل ۱۳۶۶ دماوند در بیرون شهر حدود ۲ تا ۳ مترمکعب بر ثانیه برآورد بود، اما هدایت نامناسب آب، دبی داخل شهر را به حدود ۳۰ مترمکعب بر ثانیه رساند
حوزه آبخیز تاروبار و دلیچای نیز از جمله همین مناطق است، حوزهای که علاوه بر روستاهای بالادست، بر شهر دماوند نیز مشرف است و به گفته رییس منابع طبیعی و آبخیزداری دماوند ، مدیریت صحیح آن میتواند در حفاظت از آب، خاک و منابع طبیعی منطقه نقش مؤثری ایفا کند.
محمد میرزا کریمی افزود: در همین راستا، عملیات اجرایی طرح آبخیزداری این حوزه با احداث ۵۰ سازه گابیونی و اعتبار ۶۰۰ میلیارد ریال آغاز شده است؛ طرحی که هدف آن، تنها ساخت چند سازه نیست، بلکه تلاشی برای مدیریت آب در سرچشمهها و کاهش آثار مخاطرات طبیعی در پاییندست به شمار میرود.
حفاظت از آب و خاک؛ هدفی فراتر از اجرای یک طرح
وی گفت: این طرح در راستای سیاستهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و با هدف مدیریت پایدار منابع طبیعی، حفاظت از خاک و افزایش نفوذ آب در اراضی بالادست حوزه آبخیز تاروبار در حال اجرا است.
میرزاکریمی افزود: عملیات اجرایی این طرح در قالب احداث سازههای گابیونی انجام میشود که نقش مؤثری در کنترل روانابهای سطحی، کاهش سرعت جریان آب، جلوگیری از فرسایش خاک و افزایش تغذیه سفرههای آب زیرزمینی دارد.
وی با اشاره به منابع مالی طرح بیان کرد: این طرح از محل اعتبارات محرومیتزدایی توسط قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) در حوزه آبخیزداری و در قالب یک طرح با ۵۰ سازه و اعتبار ۶۰۰ میلیارد ریال اجرا میشود.
به گفته وی، اجرای این طرح علاوه بر کاهش فرسایش خاک و کمک به ذخیره نزولات جوی، با افزایش نفوذ آب در سفرههای زیرزمینی، به صورت غیرمستقیم بر تولیدات کشاورزی، تقویت پوشش گیاهی مراتع و حفاظت از منابع طبیعی منطقه نیز اثرگذار خواهد بود.
آبی که در بالادست حفظ میشود، پاییندست را ایمنتر میکند
حوزه آبخیز تاروبار و دلیچای تنها یک محدوده جغرافیایی در ارتفاعات دماوند نیست و این حوزه روستاهای هویر، دهنار و مومج را نیز دربر میگیرد و به گفته رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری دماوند، اجرای این طرح به طور مستقیم حدود هزار خانوار روستایی را تحت تاثیر قرار میدهد.
اثر این پروژه البته تنها به روستاهای بالادست محدود نمیشود و کاهش سرعت رواناب، افزایش فرصت نفوذ آب در خاک و کنترل فرسایش، زنجیرهای از پیامدها را شکل میدهد که از حفظ خاک و منابع آب آغاز شده و میتواند به پایداری بیشتر کشاورزی، تقویت پوشش گیاهی و کاهش مخاطرات طبیعی در پاییندست منجر شود.
تجربه گذشته و نگاه به آینده؛ چرا آبخیزداری اهمیت دارد؟
حوزه آبخیز دلیچای روستاهای هویر، دهنار و مومج را نیز دربر میگیرد به طور مستقیم حدود هزار خانوار روستایی را تحت تاثیر قرار میدهد
اهمیت حوزه آبخیز تاروبار تنها به موقعیت طبیعی آن محدود نمیشود و این حوزه به شهر دماوند مشرف است و به گفته میرزاکریمی، در دهه ۱۳۶۰ وقوع یک سیلاب ویرانگر از همین مسیر، خسارتهای جانی و مالی به شهر وارد کرد و تجربهای که نشان داد مدیریت حوزههای آبخیز تنها یک اقدام محیطزیستی نیست، بلکه بخشی از مدیریت مخاطرات طبیعی نیز به شمار میرود.
این نگاه در مطالعات علمی نیز مورد تاکید قرار گرفته است و علیرضا مقدمنیا پژوهشگر حوزه منابع طبیعی، در مقاله «کنترل سیل» با اشاره به سیل سال ۱۳۶۶ دماوند، آبخیزداری را یکی از اقداماتی معرفی میکند که با کاهش دبی جریان و مدیریت رواناب، میتواند در کاهش خسارتهای ناشی از سیلاب نقش موثری داشته باشد.
در این پژوهش آمده است که هرچند دبی سیلاب در سیل
۱۳۶۶ دماوند در بیرون شهر حدود ۲ تا ۳ مترمکعب بر ثانیه برآورد شده بود، اما انسداد دهانه پلها و هدایت نامناسب جریان آب، دبی عبوری در داخل شهر را به حدود ۳۰ مترمکعب بر ثانیه رساند و بر شدت خسارتها افزود.
اگرچه شرایط هر سیلاب با دیگری متفاوت است و نمیتوان میان رخدادهای مختلف مقایسه مستقیم انجام داد، اما این تجربه و یافتههای پژوهشی، اهمیت اقدامهای پیشگیرانه در بالادست را بیش از پیش آشکار میکند؛ اقدامهایی که هدف آنها کاهش سرعت رواناب، حفظ آب در خاک و کاستن از فشار جریانهای سطحی پیش از رسیدن به مناطق مسکونی است.
میرزاکریمی با تاکید بر اهمیت توسعه طرحهای آبخیزداری گفت: اجرای این پروژهها علاوه بر کاهش خسارات ناشی از سیلاب، در حفظ منابع طبیعی، افزایش پایداری اکوسیستم و ارتقای بهرهوری منابع آب و خاک منطقه نیز تأثیر بسزایی خواهد داشت.
وی افزود: توسعه طرحهای آبخیزداری از اولویتهای اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دماوند است و اجرای این پروژهها با هدف حفاظت از سرمایههای طبیعی و توسعه پایدار مناطق بالادست ادامه خواهد یافت.
در نگاه توسعهای، ارزش چنین طرحهایی تنها به اعتبار ۶۰۰ میلیارد ریالی یا احداث ۵۰ سازه گابیونی خلاصه نمیشود؛ اهمیت اصلی آنها در تلاشی است که برای حفظ آب و خاک، کاهش فرسایش و مدیریت مخاطرات طبیعی پیش از تبدیل شدن به بحران انجام میشود.
رویکردی که اگر به صورت مستمر دنبال شود، میتواند در کنار حفاظت از منابع طبیعی، به افزایش تابآوری دماوند در برابر مخاطرات طبیعی نیز کمک کند. منبع
