پیوند مدفوع : ۵ خطر پیوند میکروبیوتای مدفوع برای درمان مشکلات روده
پیوند میکروبیوتیک مدفوع به طور بالقوه به عنوان روش درمانی معجزهآسایی برای بسیاری از امراضی فراتر از مشکلات روده شناخته میشود؛ ولی تا هنگامی که ساز و کار این روش به طور کامل مشخص نشده است، در تصمیمگیری برای انجام آن باید احتیاط لازم را به خرج داد. برای آگاهی از خطرات پیوند مدفوع، و آگاهی از مناسب بودن این روش درمانی برای وضعیت فعلیتان، تا انتهای این مقاله با سایت بازده همراه باشید!
پیوند میکروبیوتای مدفوع یا FMT چیست؟
پیوند مدفوع ممکن است روشی جدید به نظر برسد، ولی در حقیقت، تاریخ استفاده از این روش به قرن ۴ میلادی باز میگردد.
طبق آنچه در تاریخ نوشته شده است، پزشکی چینی به نام جی هونگ توصیه کرده بود، آدمهایی که از اسهال شدید رنج میبرند، از مدفوع تازهی همسایهی سالمشان استفاده کنند.
استفاده از پیوند مدفوع به عنوان یک روش بالینی، نخستین بار در ۱۹۵۸ در انگلستان گزارش شده است، ولی پژوهشگران مسائل پزشکی در غرب، نخستین بار در اوایل دههی ۱۹۸۰ اقدام به انجام مطالعاتی در خصوص اثربخشی پیوند مدفوع بر درمان عفونتهای کلستریدیوم دیفیسیل (CDI) کردند.
طبق تاییدات علمی، پیوند مدفوع روش موثری است که به بیماران مبتلا به عفونتهای عود کنندهی کلستریدیوم دیفیسیل کمک میکند؛ در این بیماری، تغییر در فلورای روده باعث بروز اسهال ناشی از مصرف آنتیبیوتیک میشود که برای زندگی بیمار بسیار تهدید کننده است.
به اعتقاد برخی متخصصان، دریافت فلورای طبیعی متعلق به یک آدم سالم، از طریق انجام پیوند مدفوع فرد اهدا کننده، تعادل فلورای میکروبیوتیک را در رودهی فرد بیمار مجددا برقرار میکند. همچنین، از پیوند مدفوع برای درمان بیماری التهابی روده و مقاومت به انسولین / سندرم متابولیک (سوخت و سازی) نیز استفاده میشود.
دکتر کالین آر. کلی، استاد پزشکی دانشگاه براون، خاطرنشان کرده است، پیوند مدفوع “برای بسیاری از آدمهایی که هیچ گزینهی دیگری پیش رویشان وجود ندارد” بسیار موثر است. با وجود این، وی هشدار میدهد، “هنوز چیزهای زیادی دربارهی عوارض جانبی / خطرات و بی خطر بودن استفاده از این روش در طولانی مدت وجود دارند که از آنها آگاهی نداریم.”
پزشکان و پژوهشگران مسائل پزشکی هم چنان در خصوص رابطهی پیچیدهی میان فلواری روده و سلامتی انسان (به ویژه، در یک دورهی زمانی بلند مدت) جهت دستیابی به روشهای بی خطر برای دستکاری میکروبیوتای روده مطالعه میکنند؛ ولی به هر حال، پیوند مدفوع دارای خطراتی است که در حال حاضر شناسایی شدهاند. در ادامهی این مقاله، به خطرات پیوند میکروبیوتیک مدفوع اشاره میکنیم.
خطرات پیوند مدفوع (FMT)
۱. چاقی مفرط
یکی از بهترین فواید پیوند مدفوع برای سلامتی میتواند یکی از بزرگترین خطرات استفاده از این روش نیز باشد؛ افزایش وزن یا کاهش وزن. این مسئله میتواند یک عارضهی جانبی مهم برای پیوند مدفوع به شمار برود.
بر اساس مقالهی علمی تاثیرگذاری که در ۲۰۱۵ در نشریهی انجمن آزاد بیماریهای عفونی به چاپ رسید، پیوند مدفوع میتواند به بروز چاقی مفرط در فرد گیرنده منجر شود.
در یک نمونه، فرد اهدا کننده (دختر بیمار) زنی سالم و دارای اضافه وزن بود. فرد گیرنده پس از انجام پیوند مدفوع مجددا به عفونت کلستریدیوم دیفیسیل مبتلا نشد، ولی بعد از ۱۶ ماه به بیمارستان بازگشت و از ابتلایاش به چاقی مفرط خبر داد.
شاخص تودهی بدنی این زن از ۲۶ به ۳۳، و همچنین وزن وی از ۶۱ کیلوگرم به ۷۷ کیلوگرم افزایش یافته بود. وی، علیرغم پیروی از رژیم غذایی و برنامههای ورزشی، هم چنان در حال افزایش وزن بود. ظرف ۲۰ ماه بعد، وزن این زن به ۸۰ کیلوگرم افزایش یافت، و وی دچار یبوست و، بدون هیچ دلیلی، مبتلا به علائم سوء هاضمه شد.
انتشار این مقاله به اتخاذ سیاستی منجر شد که طی آن، پیوند مدفوع فقط با اهدا کنندههای غیر چاق صورت گرفت؛ همچنین، از آن پس، شمار پژوهشهایی در خصوص رابطهی متقابل میان شاخص تودهی بدنی افراد، متابولیسم (سوخت و ساز)، و میکروبیوتا افزایش یافت.
طبق انتظارات، پژوهشگران پیوند میکروبیوتیک مدفوع را به عنوان یک برنامهی درمانی برای مشکلات وزن بدن به شکل نزدیکی دنبال میکنند که از طریق استفاده از باکتریهای رودهی اهدا کنندههای لاغر جهت درمان چاقی مفرط صورت میگیرد. پژوهشها در خصوص ارتباط میان باکتریهای روده و کاهش وزن (یا در حقیقت، افزایش وزن، در صورت چاق بودن اهدا کننده) به تازگی آغاز شدهاند.
۲. بروز بیماری التهابی روده نهفته
یکی از شایعترین خطرات پیوند میکروبیوتیک مدفوع ایجاد عوارض جانبی بالقوه برای آدمهایی است که به مشکلات مزمن روده مبتلا هستند.
به گزارش مقالهای که در ۲۰۱۳ در نشریهی مطالعات بالینی گوارش و کبد منتشر شد، استفاده از پیوند مدفوع برای درمان عفونت کلستریدیوم دیفیسیل میتواند به بروز بیماری التهابی روده نهفته منجر شود. این مسئله شواهد متناقضی را در خصوص آمار موفقیت ۹۱ درصدی استفاده از پیوند مدفوع برای درمان عفونت کلستریدیوم دیفیسیل، بدون بروز عوارض جانبی قابل توجه، ارائه میکند.
در این نمونه، مرد بیمار ۷۸ سالهی مبتلا به کولیت زخمی (نوعی بیماری التهابی روده که به التهاب و زخم طولانی مدت در مجاری گوارشی منجر میشود)، که بیش از دو دهه به صورت نهفته به این بیماری مبتلا بود، پس از تحمل ۳ دوره عفونت کلستریدیوم دیفیسیل، با استفاده از پیوند مدفوع درمان یافت.
اهدا کنندهی مدفوع همسر بیمار بود که در فرایند غربالگری، هیچ گونه چند ابتلایی (کوموربیدیتی) و استفاده از آنتیبیوتیک (در یک دورهی زمانی منتهی به آزمایش) در وی مشاهده نشد. همچنین، آزمایشهای وی در خصوص بیماریهای آمیزشی و سایر عوامل بیماریزای قابل انتقال نیز منفی بود.
۹ روز بعد از انجام پیوند مدفوع، بدن بیمار شروع به بروز علائمی کرد که با آنچه در طول ابتلای وی به عفونتهای کلستریدیوم دیفیسیل در گذشته شاهدشان بود، مطابقت میکردند. همچنین، وضعیت کولیت زخمی وی نیز تشدید شد.
طبق فرضیههای پژوهشگران، قرار گرفتن در معرض میکروبیوتای جدید ممکن است با واکنش ایمنی یا تغییری در بافت مخاط، یا شاید ایجاد یک عامل بیماریزای ناخواسته همراه باشد.
بیمارانی که از بروز بیماری التهابی روده رنج میبرند، معمولا دارای سطح ایمنی ضعیفی هستند (کودکان، سالمندان، و آدمهای مبتلا به اختلالات ایمنی)، و پیوند مدفوع باید از طریق بخش تحتانی مسیر گوارشی این بیماران انجام شود.
۳. عوارض جانبی مربوط به اجرای پیوند مدفوع
عوارض جانبی بالقوه در حین اجرای این روش، همواره به عنوان یکی از خطرات شایع پیوند میکروبیوتیک مدفوع به شمار میروند.
پیوند مدفوع میتواند از دو مسیر انجام شود؛ مسیر فوقانی و مسیر تحتانی دستگاه گوارش. اولین مورد شامل استفاده از کپسول یا لولهای میشود که مستقیما به سوی معده یا رودهها هدایت خواهد شد. مورد دوم شامل استفاده از کولونوسکوپی یا تنقیه میشود؛ پیش از آن، شستشوی روده و / یا مصرف آنتیبیوتیک برای بیمار تجویز میشود.
طبق یافتههای پژوهشی، پیوند مدفوع از طریق مسیر تحتانی دستگاه گوارشی به شکل گستردهتری انجام میشود، و خطر وجود اثرات نامطلوب در پی آن کمتر است. از سویی دیگر، استفاده از مسیر فوقانی دستگاه گوارش ممکن است با برخی عوارض جانبی نظیر گرفتگی بینی، گلو درد، آبریزش بینی و خونریزی بخش فوقانی دستگاه گوارش همراه باشد.
بر اساس برخی فرضیهها، این عوارض میتوانند ناشی از کاربرد آندوسکوپی تهاجمی برای انجام پیوند مدفوع اهدا کننده ایجاد شوند.
با اینکه بروز ناراحتی شکمی در میان بیمارانی که تحت پیوند مدفوع از مسیر فوقانی دستگاه گوارش قرار گرفتهاند، شایعتر است، علائم بسیاری وجود دارند که بین هر دو حالت مشترک هستند. این علائم شامل درد شکمی، نفخ شکم، گاز معده، گرفتگی معده، تب موقتی، و افزایش دفعات لازم برای دفع مدفوع میشوند.
۴. خطر مرگ
بررسی نظاممند عوارض جانبی ناشی از پیوند میکروبیوتیک مدفوع که نتایج آن در نشریهی پلاس وان منتشر شدند، خطر مرگ را نیز در کنار عفونتهای بیماریزا، بروز بیماری التهابی روده، بیماریهای خود ایمنی، و صدمات وارده در حین اجرای پیوند میکروبیوتیک مدفوع، جزء عوارض جانبی خطرناک ناشی از پیوند مدفوع قرار داده است.
۳۸ بیمار مختلف در اثر انجام این پیوند دچار مرگ شدند، و گزارشهای این اتفاقات در ۱۰ نشریهی مختلف ثبت شدهاند. نرخ مرگ و میر ناشی از این روش ۳.۵ درصد (۳۸ از ۱۰۸۹) است.
با وجود این، ۳۵ مورد از این ۳۸ مرگ مربوط به پیوند مدفوع نمیشوند، و ناشی از وضعیتهای نهفتهی بیماران بودهاند.
در میان ۳ مورد مرگ مرتبط با پیوند مدفوع، یک مورد بر اثر ”آسپیراسیون حین بیهوشی ملایم مربوط به کولونوسکوپی” اتفاق افتاد. دو مورد دیگر نیز به علت بروز عفونتهایی رخ داد که ممکن است در اثر اجرای پیوند میکروبیوتیک مدفوع یا ابتلا به یک بیماری ایمنی، از گذشته، ایجاد شده بودند.
۵. عفونت
علیرغم انجام فرایند غربالگری دقیق و سختگیرانه جهت اطمینان از سالم بودن اهدا کننده برای پیوند مدفوع، فرد گیرنده هم چنان در معرض برخی خطرات ابتلا به عفونت ناشی از آلوده بودن نمونهی مدفوع اهدا کننده است.
در بررسی نظاممند ۲۰۱۶ که پیشتر به آن اشاره شد، بیست و هفت بیمار در اثر عفونت شدید در بیمارستان بستری شدند یا جانشان را از دست دادند. احتمال بروز عفونت شدید ۲.۵ درصد (۲۷ از ۱۰۸۹) بود.
از میان این ۲۷ مورد، بروز ۸ مورد مستقیما با پیوند میکروبیوتیک مدفوع در ارتباط بود.
دو مورد به علت عفونت ویروسی (سیتومگالوویروس و نوروویروس)، دو مورد دیگر به علت عفونت باکتریایی (اشریشیا کلی، پروتئوس میرابیلیس، سیتروباکتر کاسری، و انتروکوک فاسیوم)، و سایر چهار مورد نیز به دلیل عفونت ناشی از عوامل بیماریزای ناشناخته ایجاد شده بودند.
عفونت سیتومگالوویروس در حین اجرای پیوند میکروبیوتیک مدفوع در خانه ایجاد شده بود، و احتمال میرود این عفونت به خاطر استفاده از مدفوع یک اهدا کنندهی کودک رخ داده باشد که به طور مناسب غربالگری در مورد آن صورت نگرفته بود.
به علاوه، احتمال میرود عفونت نوروویروس نیز در اثر آلودگی محیطی توسط پرسنل انجام دهندهی آندوسکوپی ایجاد شده باشد.
نتیجهگیری
با انجام پژوهشها و جمعآوری دادههای بیشتر، احتمال خطرات انجام پیوند میکروبیوتیک مدفوع کاهش مییابد. میتوان با رعایت استانداردهای بالا و مراقبتهای بیشتر، و با انتخاب روش غیر تهاجمی از طریق مسیر تحتانی دستگاه گوارشی از بروز آسیبهای فیزیکی ناشی از اجرای این روش اجتناب کرد.
به علاوه، خطر انتقال ویروسها، باکتریها، عوامل بیماریزا، یا فلورای رودهی مضر از فرد اهدا کننده به بیمار را میتوان از طریق غربالگری کامل و سختگیرانهی نمونهی اهدایی کاهش داد.
بیشتر بیماران اعضای خانوادهشان را به عنوان اهدا کننده ترجیح میدهند. چنانچه هر یک از اعضای خانوادهی بیمار مورد نظر از وضعیت سلامت مناسبی برخوردار باشد، این درخواست بیمار در خصوص ترجیح اعضای خانواده به عنوان اهدا کننده لزوما مشکلساز نخواهد بود.
با وجود این، حتی در این موارد نیز غربالگری و آزمایش اختیاری نیست؛ زیرا ممکن است عضو خانواده مبتلا به بیماری آمیزشی بدون علائم، عوامل بیماریزا، یا سایر بیماریهای واگیردار باشد.
در ضمن، انجام پیوند مدفوع در خصوص بیمارانی که دارای سابقهی عفونت باکتریایی خونی، بیماری التهاب روده، و بیماریهای ایمنی هستند، باید در نهایت احتیاط انجام شود.
انجام آزمایشهای دقیق بر روی اهدا کنندههای احتمالی میتواند خطرات پیوند میکروبیوتیک مدفوع ناشی از ضعف کیفیت نمونههای اهدایی را کاهش دهد، ولی قادر نیست این خطرات را کاملا از بین ببرد.
ارتباط میان فلورای روده، اپیژنتیک، و دستگاه ایمنی بدن در این خصوص آن چنان مشخص نیست. بنابراین، پزشکان ممکن است نتوانند پیشبینی کنند، فلورای رودهی سالم در فرد اهدا کننده چه واکنشهای ژنتیکی یا ایمنی مخربی در بدن گیرنده در بر خواهد داشت.
با وجود تمام این مسائل، دلایل زیادی برای خوشبین بودن به این روش درمانی وجود دارند. دانشمندان در پروژه میکروبیوم انسان (HMP) کشف کردهاند، میکروبیوم در مقایسه با ژنوم انسانی متنوعتر است، و بعد از نمونه برداری از میکروبیوم شمار زیادی از آدمها، اصلاح آن نیز آسانتر خواهد بود.
هنگامی که تنوع موجود در میکروبیوتای فرد اهدا کننده به صورت بهتری درک شود، روش شناسیهای غربالگری متاژنومیک، ژنتیک، و میکروبیوتای فرد اهدا کننده به شیوهی بهترین تدوین خواهند شد.
بنابراین، جای امیدواری است که در آینده خطرات پیوند میکروبیوتیک مدفوع از بین بروند، و همهی آدمها بتوانند به طور گسترده از فواید آن بهرهمند شوند.
