با بزرگ ترین مسجد تهران و ایران آشنا شویم

بزرگ ترین مسجد تهران و ایران

۷۴ هزار مسجد در ایران، تنها مکانی برای عبادت مسلمانان در طول ۱۴۰۰ سال اخیر نبوده است. مسجد، مکانی عبادی و سیاسی محسوب میشود که در نیم قرن اخیر، تاثیر بسزایی در تحولات سیاسی معاصر ایران زمین برجای گذاشته است. مساجد ایران، از نظر معماری و طراحی و زیبایی شناسی، از برترین های جهان بوده و سالانه میلیون ها گردشگر از سراسر ایران و جهان، از زیبا ترین و معروف ترین مساجد ایران در اصفهان و شیراز و تبریز و تهران و خراسان و قم، بازدید می کنند. نصیر الملک شیراز و امام اصفهان را باید دو مقصد ناب گردشگری دانست که بازتاب های زیادی در اینستاگرام داشته است. در گزارش امروز، شما را به تماشای دو مسجد بزرگ ایران و تهران (اتابک شیراز و سپهسالار تهران) می بریم.

اگر شما مخاطب گرامی نیز سابقه و تجربه بازدید از مسجد بزرگی در استان محل سکونت یا سایر نقاط کشور دارید، مراتب را با ذکر اطلاعات دقیق، از  طریق بخش کامنت با ما به اشتراک بگذارید.

با ما همراه باشید.

حتما ببینید: با اتشکده زرتشتی های تهران آشنا شویم

تعداد مساجد ایران و تهران تا سال ۱۳۹۸

طراحی، ساخت، احداث و کاربری عبادتگاه های پیروان ادیان در ایران، نیازمند مجوز خاصی است که تنها به شهرداری ها مرتبط نمی شود. شمار مساجد ایران در ۳۱ استان کشور پس از پیروزی انقلاب در بهمن ۵۷ تا کنون، به طرز چشمگیری به نسبت رشد جمعیت، افزایش یافته است و به رقم هفتاد و چهار هزار مسجد رسیده است. طبق برنامه های دولت، شمار مساجد کشور تا آخرین سال سند چشم انداز ۲۰ ساله  توسعه جمهوری اسلامی ایران، از مرز ۹۰ هزار مسجد فرا تر خواهد رفت.

در واقع بر اساس برنامه های صورت گرفته، تا سال ۱۴۰۴ هجری خورشیدی، بیش از ۹۲ هزار مسجد در سی و یک استان کشور فعال خواهد بود و پذیرای سیل میلیونی هموطنان شیعه و سنی و سایر گردشگران مسلمان از سراسر جهان می شود. متاسفانه اکنون که شش سال تا پایان برنامه سند چشم انداز بیست ساله فرصت داریم، روند ساخت این مکان های مذهبی با کندی صورت گرفته و شرایط اقتصادی کشور، این فرصت توسعه فرهنگی و مذهبی را با نرخ رشد ضعیفی همراه کرده است.

شمار مساجد ایران پیش از انقلاب، کم تر از بیست و پنج هزار عبادتگاه بود که به برکت انقلاب شکوهمند اسلامی، این رقم بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافت. حمایت خیران مسجدساز مثل خیران مدرسه ساز، سبب شده تا شمار این اماکن مقدس ایران به حدود ۱ مسجد به ازای هر ۱ هزار نفر جمعیت کشور برسد.

تهران، پایتخت ۲۳۲ ساله ایران از زمان آغا محمد خان قاجار، با وجود جمعیت ۸ میلیونی، کم تر از سه هزار و پانصد مسجد در مناطق ۲۲ گانه شهرداری تهران داشته و هر  سال  شاهد افتتاح اماکن مقدس جدید در محلات مختلف شهر هستیم. از تعداد ۷۴ هزار مسجد ایران، بیش از ۱۰ هزار مسجد در مناطقی قرار دارد که برادران و خواهران اهل تسنن در آنجا ساکن هستند.  اکنون به ازای هر پانصد و اندی جمعیت اهل تسنن، یک مسجد وجود دارد و به نسبت شمار شیعیان ایران، تعداد مساجد بسیار کم است.

بیش ترین شمار عبادت گاه های مسلمانان ایران به نسبت جمعیت، در شهر سنندج واقع شده که یک صد و چهل و یک مسجد بوده و بیش ترین تعداد عبادتگاه های مسلمانان ایران در استان سلطان علی ابن موسی الرضا (خراسان رضوی با پنج هزار و سیصد و چهل و شش مسجد) و کم ترین شمار تعداد این بناهای مذهبی نیز در استان البرز با سیصد و هفتاد و شش فقره است.

نکته ای که درباره پراکندگی اماکن مذهبی  رسمی (نه حسینیه) در تهران باید بدانید آن است که بیش ترین سطح دسترسی به این عبادتگاه های مسلمانان، در نواحی مرکزی و جنوبی و هم چنین شرقی تهران بوده و اکثریت سه هزار و چهارصد و اندی مسجد پایتخت، در این نواحی قرار دارند. مناطق چهار، هشت، ده، یازده تا هفده و منطقه بیست،  بیش ترین تراکم مساجد را دارا می باشند.

گشتی در بزرگ ترین مسجد ایران

یکی از هفتاد و چهار هزار و اندی مساجد سراسر کشور، از همه بزرگ تر است. البته بزرگ بودن، به معنی تاریخی بودن یا زیبا بودن و معروف بودن نیست و تنها بحث متراژ و وسعت مطرح می باشد. بزرگ ترین مسجد ایران، مسجد اتابک، معروف به مسجد نو یا مسجد جامع جدید بوده که با بیست هزار متر مربع،  بزرگ ترین مسجد ایران به شمار می رود.

مسجد اتابک که خیلی در رسانه ها و فضای مجازی درباره آن، اطلاعاتی در دسترس نیست، دومین مسجد دیار شعر و ادب ایران از نظر ارزش تاریخی است. اگر مسافر شیراز بودید، بازدید از مسجد اتابک، شما را با بزرگ ترین عبادت گاه مسلمانان ایران آشنا می کند. نماز جمعه شیراز، مدتهاست که در شبستان های این مکان عبادی وسیاسی برگزار  می شود.

بنای اتابک، توسط سعد بن زنگی در سال پانصد و نود هجری قمری ساخته شد و اگر به بارگاه ملکوتی شاهچراغ، مشرف شده باشید، این عمارت مذهبی، روبری بارگاه قرار دارد. علت نام گذاری این مکان به نام اتابک، اندرونی اتابک سعد بن زنگی است. او نذر کرده بود که در صورتی که فرزندش، سلامتی خود را پس از بیماری بدست آورد، خانه اش را خراب کند و جای  آن، عبادتگاه  مسلمان احداث کند و نذرش برآورده شد و چنین کرد.

در شمال و جنوب مسجد اتابک شیراز، شاهد رواق هایی به  طول سی متر و عرض بیست و پنج متر هستیم. در هر سوی این رواق ها، شاهد دوازده طاق ضربی  کم ارتفاع هستیم. شبستان گسترده مسجد اتابک، در پشت  رواق جنوبی قرار  دارد و در  ضلع های شرقی و غربی نیز، ایوان بزرگی در وسط وجود دارد که هر طرف آن، شش اتاق اخداث شده  است و محل عبادت و مطالعه و مباحثه مریدان راه حق و حقیقت است.

مسجد جامع جدید یا اتابک شیراز، هم ردیف  مسجد جامع عتیق و مسجد وکیل است. همان طور که گفته شد، بزرگ ترین مسجد ایران در فلکه شاهچراغ شیراز قرار دارد و از  آن جا، بقعه شاهچراغ را می توان زیارت کرد.

اتابک شیراز در پانزدهم دی ماه سال هزار و سیصد و دی هجری خورشیدی، به عنوان یکی از نخستین مساجد کشور، ثبت ملی شد. این بنا با وجود صدها سال قدمت تاریخی، هنوز در فهرست میراث جهانی یونسکو،  جای ندارد.

این عبادتگاه مسلمانان ، هم چون اماکن مذهبی زییا و با عظمت اصفهان و تبریز و خراسان، از کاشی کاری های آبی و کارهای هنری خاص، تهی نبوده و پیشانی طاق های بزرگش، مزین به کاشی کاری معرق به خط ثلث است.  مسجد اتابک شیراز،  مثل بسیاری از مساجد ایران، از زمان مشروطه به این سو، محفلی برای تبادل نظر و تحصن و هدایت جریان های فکری و مذهبی در جهت مقابله با استبداد دوران ستم شاهی بود.

اتابک شیراز،  سایت اینترنتی  نداشته و صفحه ای هم در اینستاگرام ندارد. اما برخی از گردشگران، تصاویری که از این مکان مذهبی گرفته اند را در این شبکه به اشتراک گذاشته اند.

بزرگ ترین مسجد ایران، ظرف صد ها سال اخیر بار ها مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت. در کتاب های تاریخ، دو زمان برای بازسازی عمده این مکان مذهبی ذکر شده  است که یکی سنه نهصد و نود و پنج هجری قمری و دیگری سنه هزار و صد و هشتاد و سه قمری بود که اولی به دستور شاه نوازخان و دیگری توسط برادر کریم خانه  زند انجام شد.

زلزله  ای که در حدود دویست سال پیش در شیراز به وقوع پیوست، سبب آسیب های فراوانی به مسجد شد تا این که به جز طاق بزرگ و شبستان پشت به قبله، اکثر بخش های این مکان مذهبی تخریب  شد.  قوام الملک  شیرازی، ۴ سال پس از وقوع زلزله، آن را بازسازی کرد و شبستان (مقصودیه) آن نیز یک صد و چهل سال پیش توسط پسر قوام الملک، بازسازی شد.

در نیم قرن  اخیر، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس، اقدامات  گسترده ای برای مرمت و بازسازی  بنا در دستور کار داشته و خیران و بازاری های شیراز و عاشقان میراث تاریخی  کشور در شیراز نیز برای تعمیر و بازسازی آن، اقدامات خوبی انجام دادند. در یک صد سال اخیر، از زمان معین الشریعه در سنه ۱۳۵۰ تا به امروز، شاهد بازسازی های اساسی در بزرگ ترین مسجد ایران هستیم.

حتما بخوانید : موزه جواهرات سلطنتی تهران و تماشای تاج کیانی و شمشیر ناصری

نگاهی به معماری  مسجد اتابک شیراز

اتابک شیراز، صحن وسیعی دارد و به همین خاطر، محل برگزاری نماز جمعه شیراز است و ستاد برگزاری نماز جمعه این شهرستان، از این لوکیشن برای انجام این فریضه  عبادی و سیاسی روز جمعه استفاده م یکند.  ایوان ها و رواق ها و شبستان هایش، یادآور صحن و بارگاه ملکوتی سلطان خراسان است و چهار ورودی دارد که با رواق و دالان هایی مثل بازار وکیل، به داخل صحن، راه پیدا می کند.

کاشی کاری هایی که امروزه در مسجد اتابک شیراز مشاهده می کنیم، اکثرا در سه دهه اخیر، طراحی و نصب شده  است و سابقه  تاریخی ندارد. حوض آب و درختان تنومند و کهن، نشانه هایی از یک مسجد ایرانی قدیمی را روایت می کند.

معماری مساجد در ایران مثل معماری بازار های ایران، بخشی از سبک زندگی و تاریخ هنر و معماری ایران زمین را حکایت می کند که مطالعه و پژوهش روی آن، بیننده را با راز و رمزهای فراوان آشنا خواهد کرد که مسجد اتابک هم از این قاعده مستنثی نیست.

اگر به تماشای این مکان مذهبی رفتید از خود سوال کنید که چرا ایوان های شمالی و جنوبی، قرینه یکدیگر است. چرا بیست و چهار دهانه در اضلاع شرقی و دوازده دهانه در اضلاع غربی طراحی شده است.  چرا روبروی بسیاری از رواق ها، شبکه های چوبی قرار دارد؟ چرا دو حیاط کوچک در بخش جنوبی این مکان مذهبی احداث شده است؟ چه کاربردی دارد؟ بررسی معماری اتابک شیراز،  می تواند شما را با بخشی از تاریخ معماری و طراحی بناهای  مذهبی ایران در پانصد سال  اخیر آشنا کند که برای دانشجویان معماری و هنر، ارمغانی گرانقدر خواهد بود.

نکته مهمی که در معماری اتابک شیراز  باید به آن توجه داشت، پوشش های نیم گنبدی و طاق گهواره ای ایوان شمالی  است که روی  بقایای  کاشی  های نمای  خارجی،  نامی  از شاه شهید (ناصرالدین شاه) بر روی آن  نقش بسته است.

شبستان اتابک شیراز ، کاشی کاری نفیسی دارد که محصول هنرمندان معاصر است و با نقوش هندسی و کاشی معرق سیاه و فیروزه ای، تزیین شده که لوکیشنی فوق العاده را برای سلفی بازهای  اینستاگرام و علاقمندان به گردشگری مذهبی، رقم  می زند.

بزرگ ترین مسجد تهران

بررسی ها نشان می دهد که بزرگ ترین مسجد ایران، اتابک یا مسجد جامع شیراز و بزرگ ترین مسجد تهران، مسجد سپهسالار  است. این مکان مذهبی که امروزه با نام مسجد آیت الله شهید دکتر مطهری شناخته می شود، از معروف ترین بناهای تاریخی و مذهبی پایتخت بوده و در طول، برنامه های  سوگواری و گرامیداشت بزرگان و مناسبت های مذهبی در آن برگزار می شود.  این بنا، یادگاری از میرزا حسین خان سپهسالار  قزوینی، صدر اعظم شاه شهید بود.

بزرگ ترین مسجد تهران ، در ضلع جنوبی شرق میدان بهارستان قرار دارد. اگر علاقمند بازدید از این مکان مقدس در مرکز پایتخت ایران هستید، در ایستگاه مترو بهارستان که روبروی مجلس شورای اسلامی است، توقف کنید. تاریخ ساخت این مسجد، سنه ۱۲۵۸ هجری قمری اعلام شده و ۲۴ ماه پس از شروع ساخت مسجد، سپهسالار  قزوینی درگذشت.  یحی خان مشیرالدوله، این بنا را ظرف پنج سال تکمیل کرد.

این بنای زیبا را باید آمیزه ای از معماری  مساجد ایرانی دانست  که رگه های  از طراحی مساجد استانبول هم  در آن به چشم میخورد. تلفیقی از معماری مسجد ایاصوفیای استانبول که با این حال، تابعی از الگوهای معماری سنتی ایرانیان است.

مسجد سپهسالار، چهل و چهار ستون دارد و به این خاطر، قدیمی ها آن را مثل بنای چهل ستون اصفهان، مسجد چهل ستون می نامیدند.  صحن این مسجد، چهارباغچه دارد و چهار  خیابان در اطراف آن دردسترس است.  گنبد مسجد سپهسالار یا شهید مطهری، از ویژگی های این بنا بوده و به صورت دو گوش خوابیده، خودنمایی می کند.

مسجدی آجری با مقرنس کاری های استادانه هنرمندان یزد و اصفهان که بخشی از آن تزیینات چوبی طراحی  شده است.  این مسجد چهار  ایوانی، هشت مناره با ارتقاع بیست و پنج تا سی و هفت متر داشته و در ایوان شمالی، شاهد دو گلدسته هستیم که ساعتی بزرگ، در میان آن دیده می شود.  ساعت مسجد سپهسالار، ساخت فرانسه در سال ۱۸۸۰ میلادی است.  از سمت بهارستان نیز این ساعت دیده  می  شود.

(رواق یکی از  شبستان های مسجد سپهسالار تهران را مشاهده می کنید)

اگر دانشجوی معماری و هنر  هستید، حتما سفری به مسجد سپهسالار تهران داشته باشید تا با مفرنس  کاری و گچ  بری های زیبا که به صورت اسلیمی طراحی شده است، آشنا شوید. محراب این مسجد، از مرمر ساخته شده و زیبا ترین شبستان آن، شبستان زمستانی است که بیست و چهار  ستون سنگی یکپارچه دارد.

بیش از پنج هزار کتاب خطی و نفیس در کتابخانه سپهسالار نگهداری می شود که مثل کتابخانه مجلس شورای اسلامی و کتابخانه ملی ملک، از جمله کتابخانه های قیمتی و غنی تهران از نظر قدمت آثار است. معماری این کتابخانه را ماکسیم سیرو فرانسوی انجام داد.

این عمارت، ۵ سال پس از ثبت ملی بزرگ ترین مسجد ایران در شیراز،  ثبت ملی شد. یعنی سال ۱۳۱۵ هجری شمسی. اکنون، یکی از مقصد های گرشگری مذهبی معروف تهران بوده و رد پای گردشگران را در هشتگ های اینستاگرام می توان دنبال  نمود. آیت الله  محمد امامی  کاشانی،  تولیت این مکان مذهبی هستند. این مکان، در پرورش و تعلیم عالمان و روحانیان بزرگی در یک سده  اخیر نقش داشته است.

همراهان گرامی

اگر  شما هم سابقه بازدید از این دو عبادتگاه معروف و زیبا تهران و شیراز را در کارنامه ایرانگردی خود دارید، نظرات و تحلیل ها و تصاویر خود را از طریق کانال های ما در شبکه های اجتماعی ارسال  کنید.

امیدواریم کلیه عبادتگاه های ادیان در ایران، دارای سایت اینترنتی با شناسه و مشخصات چند زبانه شده تا صنعت گردشگری مذهبی ایران در عرصه دیجیتال توریسم، رونق بیش تری پیدا کند. امیدواریم مسجد جامع اردستان، بزودی ثبت جهانی شود. اوج هزار ساله مسجد سازی ایران را در مسجد امام نصف جهان ببینید. مسئول مدیریت این عبادتگاه ها، مرکز رسیدگی به امور مساجد کشور است.