توهین و فحش چیست ؟ و چه مجازاتی دارد ؟

اگر به ریشه کلمه توهین رجوع کنید در فرهنگ لغت این کلمه را به سست کردن و خوار شمردن و ضعیف کردن تعبیر کرده اند. یعنی شخصی را به سبب نگاه، کلام، لفظ و یا به هر شکل دیگری که بعدا مفصل در باره آن صحبت می کنیم، خوار شمرده و خفیف کنند. در قانون و حقوق جزا هم این لفظ به همین معنی تعبیر شده است.

در واقع اگر شخصی را به واسطه کلمات یا هر چیز دیگری خوار کرده و ادب را در مورد او رعایت نکنند در واقع او را مورد اهانت قرار داده و کوچک کرده اند. این کار در قانون جرم محسوب شده و می تواند با توجه به شدت و گستردگی و نوع اهانت مجازات های متفاوتی هم داشته باشد.

کوچک شمردن آدم ها در همه ملل و فرهنگ ها کار ناپسند و زشتی است در اسلام هم این کار قبیح و نکوهیده معرفی شده به طوری که در سوره نساء و سوره انعام به صورت مستقیم به این امر اشاره شده است. در سوره نسا افراد بدزبان و بددهن افرادی ملعون شمرده شده اند و حتی در سوره انعام توصیه شده است به بت ها هم توهین نکنید، چون افرادی هستند که بتها را محترم می شمارند و شما با این کار باعث بروز دشمنی و کینه خواهید شد. به طور کلی در آیات و روایات زیادی در مورد احترام و رعایت ادب نسبت به همه افراد در هر جایگاهی که هستند، صحبت شده است .

حتما بخوانید : صفر تا صد دیه سال ۹۸ | مبلغ دیه سال ۹۸ و پاسخ به ۲۰ سوال متداول

توهین و افترا چه تفاوت هایی با هم دارند؟

معنی توهین و افترا به لحاظ حقوقی با هم تفاوت دارد و در قانون هم این دو عمل از هم مجزا شده اند. در اهانت فردی به فرد دیگر بی ادبی کرده و آن را خوار کوچک می کند اما جرمی را به آن نسبت نمی دهد مثلا به او نمی گوید، تو دزدی تا او را تحقیر کند و از واژه ها تحقیر کننده مثل تو فرد زشتی هستی استفاده می کند اما در افترا یک فرد به شخص دیگر جرمی را نسبت می دهد که او مرتکب نشده است.

در واقع افترا نسبت دادن یک جرم به شخص دیگر به دروغ است. این کار می تواند به صورت عمدی و یا بر اساس انتشار اخبار دروغ رخ دهد یعنی مثلا  یک فردی که خانه اش را دزد زده، فقط از روی حدس و گمان و شایعه ها همسایه اش را دزد دانسته و به او افترا بزند و یا اینکه فقط برای آنکه شخص را بدنام کند، این نسبت را به او بدهد.

در هر صورت افترا به لحاظ حقوقی بار جزایی داشته و شخصی که مورد تهمت قرار گرفته است، می تواند درخواست اعاده حیثیت کند. تعابیر دیگری هم در مورد توهین و افترا وجود دارد مثلا اگر به یک شخص بگویند تو دزد هستی ولی مدرک و سندی برای آن نداشته باشد این می تواند در حیطه اهانت هم قرار بگیرد اما اگر برای مجرم جلوه دادن او مال دزدی را در خانه او بگذارند ،وی را مورد افترا قرار داده اند و این دو با هم کاملا متفاوت هستند.

چه عناصری در محقق شدن جرم توهین باید بررسی شوند ؟

• برای اینکه یک لفظ یا یک عمل توهین تلقی شده و جرم محسوب شود و در مورد آن بتوان حکم صادر کرد باید سه عنصر اساسی را در بر داشته باشد. اولین عنصر، عنصر قانونی است. یعنی یک رفتار و یک عمل و یا یک فعل زمانی تبدیل به جرم می شود و شخص می تواند از آن شاکی شده و درخواست مجازات شخص مرتکب شونده را داشته باشد که آن جرم در قانون تعریف شده باشد. در واقع آن فعل جرم تلقی شده و قانون برای آن مجازات تعریف کرده باشد. مثلا برای دزدی در قانون تعریف خاصی آمده و مجازات های مربوط به آن هم تعریف شده است. اگر فعلی انجام شود اما در قانون صحبتی در مورد آن نشده باشد، نمی توان نسبت به وقوع آن اعلام جرم کرد. در مورد توهین در قانون به روشنی و کاملا واضح توضیح داده شده است و مقرر شده هر شخصی به هر دلیلی شخص دیگری را مورد بی ادبی قرار دهد، مستخق مجازات است و فردی که مورد بی ادبی قرار گرفته است، حق دارد در این خصوص شاکی شده و اعلام جرم کند. برخی بی ادبی ها به سبب اینکه خیلی بیشتر باعث خدشه دار شدن آبروی شخص می شود، قانونگذار به صورت جداگانه با آنها برخورد کرده و مجازات متفاوتی هم برای مرتکبان در نظر گرفته است. مثلا اگر به شخصی تهمت زنا یا لواط زده شود چون این تهمت قبیح بوده و در جامعه بسیار نکوهیده است، قاضی آن را به صورت جداگانه جرم نگاری خواهد کرد و مجازات بیشتری هم برای مجرم در نظر خواهد گرفت.
• دومین عنصری که در جرم انگاری توهین مورد بررسی قرار می گیرد، عنصر مادی آن است. یعنی برای اینکه یک لفظ یا عمل اینگونه تلقی شده و مستحق مجازات شود باید بعد مادی و فیزیکی آن هم رخ داده باشد. بعد مادی و فیزیکی این فعل نکوهیده شامل کلام، رفتار، نوشته، اشاره صورت و اعضای بدن است که حتما باید حداقل یکی از انها محقق شده تا توهین جرم تلقی شود. یک موضوعی که در اینجا مطرح شده و البته به حق و به جا هم محسوب می شود، در مورد تفاوت فرهنگ ها و آداب در شهرهای مختلف است. مثلا ممکن است، یک لفظ در یک شهر بی ادبی تلقی شده و در فرهنگ و سنن شهر دیگر اینگونه نباشد یا یک عمل هم به همین شکل. در یک چنین مواقعی تشخیص بعد مادی بی ادبی و تحقیر به عهده قاضی خواهد بود و قاضی با در نظر گرفتن شرایط تشخیص می دهد بعد مادی تحقیر محقق شده است یا خیر. اعلام نظر در این گونه موارد برای قاضی دشوار است چون می تواند سبب کینه بیشتر و مشکلات پیچیده تری بین افراد شود.
• عنصر سوم برای محقق شدن این فعل به عنوان جرم عنصر روانی آن است. یعنی توهین می تواند با قصد و نیت آزار و اذیت و خوار شمردن انجام شود و یا اینکه با این قصد رخ ندهد. مثلا شخصی فقط برای تحقیر و خوار شمردن شخص دیگر اقدام به این عمل کند در این شرایط آزار و اذیت وارد شده به طرف مقابل ملاک قرار می گیرد. یا اینکه حتی اگر شخصی به قصد تحقیر و کوچک شمردن اقدام به این کار کند ولی طرف مقابل ناراحت نشود باز عنصر سوم جرم انگاری یعنی بعد روانی محقق شده و طرفی که به وی اهانت شده است، می تواند تقاضای مجازات برای فرد مرتکب شونده داشته باشد.

حتما بخوانید : تقویم سال ۹۹ در یک نگاه

مجازات توهین چیست ؟

مجازات توهین بستگی به نوع آن دارد که به انواع ذیل تقسیم می شود:

مجازات فحش و توهین ساده

در این حالت شخص به طرف دیگری الفاظ رکیک گفته یا روی آن آب دهان می اندازد و ممکن است آن را هل بدهد. کارهایی مثل روسری از سر کسی کندن و یا به نشانه تحقیر کلاه کسی را به زور برداشتن ، ناسزا گفتن به مردگان شخص دیگر، اینها توهین ساده تلقی شده و مجازاتی معادل ۷۴ ضربه شلاق و از پنجاه هزار ریال تا یک میلیون ریال دارد.

توهین و فحش مشدد

این نوع اهانت در واقع انجام فعل و استفاده از لفظ تحقیر آمیز بر علیه مقام و شخصیت یک فرد است و به لحاظ قانونی هم مجازات بیشتری دارد چون با این کار باعث می شود، شخص وجه خود را در جامعه از دست داده و حتی شاید دیگر نتواند مانند قبل زندگی کند. مجازات این نوع اهانت ها از شش ماه حبس تا دو سال بوده و می تواند تا ۷۴ ضربه شلاق و یک میلیون ریال جریمه نقدی هم داشته باشد.

توهین مشدد در واقع به معنی اهانت به جایگاه و شخصیت افراد مهم و صاحب احترام در جامعه است. مثل توهین به رهبری و امام خمینی و نمایندگان مجلس و صاحب منصبان سیاسی کشور که در ذیل به تک تک آنها اشاره می کنیم :

• توهین به مقدسات

مقدسات می تواند مقدسات اسلامی و یا سایر ادیان دیگر بوده و اهانت به انها در هر شرایطی جرم تلقی می شود و از نوع توهین مشدد است. اهانت به پیامبر اسلام و حضرت فاطمه باعث مجازات اعدام شده و در موارد دیگر تا پنج سال حبس دارد. بی احترامی و بی ادبی به مقدسات اسلام اعم از پیامبر و امامان معصوم جرم سنگینی در قانون محسوب شده و برای آن مجازات های سنگینی هم در نظر گرفته می شود.

• توهین به رهبری

بی ادبی و بی احترامی به رهبر فعلی و امام خمینی هم جزو توهین مشدد است و  از یک تا سه ماه زندان دارد البته افرادی که به صورت نوشته یا انتشار روزنامه و نشریه در صدد اهانت به رهبر باشند هم مجوز فعالیت انها باطل خواهد شد. بی احترامی به رهبر باید در حالت عادی و داشتن هوشیاری کامل انجام شود تا جرم تلقی گردد. در صورتیکه شخصی دیوانه و یا در حالت مستی و ناهوشیاری اقدام به این عمل کند، مجازات این عمل برای وی اجرا نخواهد شد.

• توهین به مقامات دولتی

در قانون ماده ۶۰۹ آمده است اگر شخصی به مقامات دولتی مانند رئیس قوه قضاییه یا مجریه و یا مقننه و نمایندگان مجلس و سایر افراد دولتی اهانت کرده و باعث خدشه دار شدن آبرو و احترام انها شود، مجازاتی معادل سه تا شش ماه زندان و یا ۷۴ ضربه شلاق و جزای نقدی تا یک میلیون ریال برای او در نظر گرفته می شود. این مجازات برای افرادی در نظر گرفته می شود که از جایگاه و منسب اشخاص مطلع بوده و با قصد و نیت قبلی و با اگاهی مرتکب اهانت شوند اما اگر شخصی نسبت به مقام افراد مطلع نباشد و به صورت ناخواسته به آنها بی احترامی کرده و شخصیت آنها را خدشه دار کند، در این خصوص مجرم شناخته نشده و مجازات نمی شود.

• توهین به اتباع خارجی در صورت احراز پست سیاسی آنها

اتباع خارجی که در ایران مشغول به شغل سیاسی هستند مثلا سفرا و یا نمایندگان آنها و یا مهمانان خارجی که برای مذاکرات سیاسی وارد کشور می شوند، اتباع سیاسی کشورهای دیگر محسوب می شوند و اهانت به انها جرم تلقی می شود و می تواند بین یک تا سه ماه زندان در پی داشته باشد. این  جرم یک رابطه متقابل است یعنی اگر یک مقام سیاسی آلمانی در ایران مورد اهانت واقع شود در صورتی شخص اهانت کننده مجازات می شود که این قانون هم در المان اجرا شود اگر مثلا المان این قانون را در مورد بی ادبی به اتباع سیاسی کشور ایران نداشته باشد در ایران هم اجرا نخواهد شد.

حتما بخوانید : با بزرگ ترین زلزله های جهان آشنا شوید

توهین از طریق فیلم و عکس

اگر شخصی اقدام به انتشار فیلم و عکس کرده و در این عکس شخصیت و آبروی شخص دیگری را خدشه دار کند، مستحق مجازات بوده و از ۹۱ روز تا ۲ سال زندان و پنج میلیون ریال تا چهل میلیون ریال برای او جزا در نظر گرفته می شود.

در این مدل اهانت ممکن است، شخصی با استفاده از فتوشاب ظاهر و اعتقادات شخص دیگری را به سخره گرفته و به این سبب باعث آبرو ریزی شود از انجایی که این عکس ها و فیلم ها ممکن است، به صورت گسترده منتشر شوند و عموما جمع اوری آن هم بسیار دشوار است برای همین قانون گذار در این موارد بسیار سخت گیر بوده و مجازات های سنگینی را برای شخص اهانت کننده در نظر می گیرد.

این موضوع به خصوص در سال های اخیر با پیشرفت تکنولوژی و شبکه های اجتماعی به وفور دیده شده و افراد زیادی به این شیوه آبروی خود را از دست داده اند. در مورد این جرایم پلیس فتا به عنوان بازوی یاری رسان به سیستم قضایی عمل کرده و در شناسایی فرد مجرم کمک خواهد کرد.