۵۰ سال میزبانی از اموات
میانههای دهه ۴۰ بود که مسیر درگذشتگان تهرانیها از گورستانهای مجاور امامزادههای تهران و حوالی مثل امامزاده علیاکبر چیذر، ابن بابویه و امامزاده عبدالله و شاه عبدالعظیم شهرری؛ امامزاده صالح تجریش و گورستانهای محلی مثل مسگرآباد؛ امامزاده اهل بن علی ؛ گورستان شمیران و ظهیرالدوله به سمت بهشتزهرا، آرامستان تازه تاسیس پایتخت تغییر مسیر داد تا جمع درگذشتگان دور هم جمع باشد.
عصرشهروند — گورستانی که برای دفن نخستین مردگان در آن جایزه تعیین شده بود، حالا ۵۰ ساله شده است، بهشتزهرا، نیم قرن میشود که با آغوش باز میزبان رفتگان از هر قشر و هر طبقه اجتماعی بوده و انگار خودش شبیه به یک کشور است، هم نخست وزیر دارد هم نماینده مجلس، هم رییس جمهور دارد هم سرباز، سردار و هنرمند و مردمی از پیر و جوان، زن و مرد، کودک و کهنسال که مسیر همهشان در نهایت به یک جا ختم شد.
۱۴۰ تومان نرخ کفن و دفن
سال ۱۳۴۵ بود که نخستین زمزمههای ساخت یک گورستان بزرگ برای تهرانیها مطرح شد تا اموات پایتختنشینان در گوشه گوشه شهر پراکنده نباشد. همان سال در دوره شهرداری «محمدعلیخان صفاری»، زمینی به وسعت ۳۱۴ هکتار در جنوبیترین نقطه تهران حدفاصل کهریزک تا باقرشهر خریداری شد اما عمر حضور محمدعلیخان بر مسند شهرداری به افتتاح گورستان مدرن تهران نرسید و کار به «منوچهر پیروز»، شهردار بعدی واگذار شد که البته پیروز هم در مدت زمان ۱۰ ماهه حضورش تنها موفق شد حریم این آرامستان را دیوارکشی کند.
در دوره زمامداری «جواد شهرستانی» کار درختکاری این مجموعه با کاشت هزار اصله درخت و حفر هفت چاه عمیق انجام شد و در نهایت زمانی که «غلامرضا نیکپی» بر صندلی شهرداری تهران نشست، عزم برای افتتاح این آرامستان جزم و سرانجام حاصل همکاری چهار شهردار تهران در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۴۹ افتتاح شد، همان روز هم نخستین متوفی یعنی «محمدتقی خیال» که یک پیرمرد ۸۵ ساله بود در قطعه یک، ردیف یک و قبر شماره یک دفن شد. گورستان مدرن تهران تا زمان افتتاح هنوز هیچ عنوان و نامی نداشت اما در نهایت با مشورت شهردار وقت با «آیتالله خوانساری»، نام «بهشتزهرا» برای آن انتخاب شد و از همان زمان تا امروز با همین عنوان پذیرای اموات است. از سوی دیگر آیتالله خوانساری معتقد بود هزینه کفن و دفن در این گورستان تازه تاسیس هرچه کمتر باشد، بهتر است، از همین رو ۱۸ تیرماه سال ۱۳۴۹، در حالی که ۱۰ روز از افتتاح رسمی بهشت زهرا میگذشت، نرخ کفن و دفن اموات ۱۴۰ تومان تعیین شد.
آرامستان ۷۵۰ هکتاری پایتخت
سازندگان بهشتزهرا در نخستین سال تاسیس اعلام کرده بودند این گورستان برای مدت ۳۰ سال درگذشتگان پایتخت کفایت می کند اما با وقوع جنگ تحمیلی و ورود سیل عظیم شهدای وطن، ظرفیت بهشتزهرا، دو سال زودتر از موعد پیشبینی شده یعنی در سال ۱۳۷۸، پر شد. با این حال در همان سال، مساحت ۱۱۰ هکتار در قسمت شمالشرقی این آرامستان به مجموعه بهشتزهرا اضافه و مهرماه ۱۳۸۸ هم ۱۶۰ هکتار دیگر در بخش شرقی به این آرامستان ملحق شد. اکنون بهشتزهرای تهران ۵۸۴ هکتار وسعت دارد که با در نظر گرفتن حرم مطهر امام خمینی (ره) وسعت آن به ۷۵۰ هکتار میرسد که همین موضوع هم بهشت زهرا را در رده بزرگترین آرامستانهای جهان بعد از وادیالسلام در نجف قرار داده است، در حالیکه بزرگترین آرامستان اروپا تنها ۱۰۰ هکتار مساحت دارد.
اکنون بهشتزهرا سالانه میزبان ۶۰ هزار متوفی از افراد گوناگون جامعه است، آرامستانی که خانه ابدی ۳۰ هزار شهید جنگ تحمیلی، چهارهزار شهید گمنام و ۲۵۰ شهید مدافع حرم بوده و علاوه بر آن با آغاز دهه ۷۰ قطعهای برای هنرمندان شکل گرفت که تا امروز میزبان حدود ۳۰۰ هنرمند و مردمی است که هر از چندی در ستایش هنر در این قطعه گردهم میآیند. قطعه دیگری هم با عنوان «نامآوران» در سالهای اخیر در این آرامستان شکل گرفت که تاکنون برخی چهرههای مطبوعاتی و فرهنگی نخبگان و ورزشکاران و کسانی که اهدای عضو کرده اند؛ در آن به خاک سپرده شدند.
در بخشی از قطعه ۲۴ بهشت زهرا ساختمانی است که شهیدان بهشتی، رجایی، باهنر و دیگر شهدای هفتم تیر و هشتم شهریور در آن به خاک سپرده شده اند و پس از آنان هم میزبان برخی شهدای دولتهای بعد شد و علاوه بر آن آیتالله طالقانی از رهبران انقلاب هم در میانه میدانی در بهشت زهرا به خاک سپرده شده است./منبع
