لایحه جامع انتخابات و شرایط جدید نمایندگی مجلس ، ریاست‌جمهوری و شورای شهر

لایحه جامع انتخابات ٬ به طور کلی٬ شرایط نامزدی در انتخابات مجلس٬ ریاست جمهوری وشورا های شهر و روستا را تغییر داده است. شرط مدرک کارشناسی ارشد برای انتخابات مجلس حذف شده و کاندیدای ورود به خانه ملت بایستی سپره گذاری مالی کرده و توسط احزاب دارای پروانه فعالیت معرفی شوند. کاندیدای ریاست جمهوری نیز باید ۴ سال سابقه مدیریت ارشد دولتی٬ نامزد احزاب رسمی و دارنده تاییدیه الکترونیکی  ۱۰۰ چهره شناخته شده با سابقه پست مدیریتی باشد. این یعنی٬ پایان تراژدی همیشگی ثبت‌نام ده‌ها هزار نفر برای مجلس و ریاست جمهوری.

حتما بخوانید : زمان انتخابات مجلس یازدهم در سال ۹۸ و راهنمای تبلیغات نامزد ها

در صورت تصویب لایحه جامع انتخابات در مجلس و تایید آن در شورای نگهبان٬ وزارت کشور ۳ ماه فرصت دارد از تاریخ لازم الاجرا شدن آن٬ آیین نامه اجرایی را تهیه و به تصویب هیات وزیران برساند. طبق ماده ۲۳ و ۲۴ این قانون٬ انتخاب رییس جمهور با اکثریت مطلق آرا و نمایندگان مجلس شورای اسلامی٬ با اکثریت یک چهارم آرای صحیح ماخوذه خواهد بود در مرحله اول و در غیر این صورت٬ دور دوم٬ نتیجه را معین خواهد کرد. انتخاب اعضای شورای شهر و روستا نیز با اکثریت نسبی است.

عصر شهروند در گزارشی جامع٬ همه اطلاعات مورد نیاز شما را درباره شرایط نامزدی٬ ثبت نام٬ شیوه بررسی صلاحیت و اعتراض ها و امثالهم را در این گفتار ارائه کرده است.

با ما همراه باشید.

حتما بخوانید : با ۳۰ نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی آشنا شوید

نامه لایحه جامع انتخابات از دولت به مجلس

هجدهم اسفند ماه نود و هفت٬ حسن روحانی٬ رییس جمهور٬ با ارسال نامه ای به شماره ۱۴۸۹۸۵/۵۳۴۳۶ خطاب به دکتر علی لاریجانی٬ رییس مجلس شورای اسلامی٬ لایحه ۶۱ صفحه ای جامع انتخابات کشور را برای بررسی در خانه ملت٬ ارسال کرد.

در این نامه آمده بود که این لایحه جامع انتخابات ٬ به پیشنهاد وزارت کشور٬ در جلسه سیزدهم بهمن ماه ۹۷ هیات وزیران٬ با قید یک فوریت به توصیب رسیده است و برای طی تشریفات قانونی٬ ارسال می شود. پیش از ارسال این نامه به دفتر رییس مجلس شورای اسلامی٬ معاونت تدوین و تنقیح قوانین و مقررات نهاد ریاست جمهوری٬ آن را بررسی و تایید کرده بود.

لایحه جامع انتخابات ٬ ۱۵۶ ماده دارد و در آن٬ شرایط نمایندگی در انتخابات مجلس شورای اسلامی٬ انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا و انتخابات ریاست جمهوری٬ شیوه برگزاری٬ برخورد با تخلفات و ساز و کار های مورد نیاز٬ بر اساس آسیب شناسی ۴۰ سال برگزاری ده ها انتخابات در نظام جمهوری اسلامی ایران٬ ارائه شده است که باید توسط نمایندگان مجلس شورای اسلامی در سال ۹۸ بررسی شود. سخنگوی کمیسیون اصل ۹۰ مجلس در اسفند ۹۷  نسبت به تصویب این لایحه با تغییرات اندک در صحن علنی مجلس٬ ابراز خوش بینی کرده بود.

در این لایحه که جامع ترین قانون برای برگزاری ۳ رویداد مهم در ایران است (مجلس٬ شورا و ریاست جمهوری)٬ در تبصره ۱ ماده ۱ تصریح شده است که در اجرای این قانون٬ رعایت اصل ۱۰۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران٬ الزامی است. ضمنا٬ وزارت کشور٬ تنها مجری برگزاری بوده و با همکاری هیات اجرایی مرکزی ٬ حسن اجرای آن را دنبال می کند.

هیات اجرایی مرکزی انتخابات

رییس هیات اجرایی٬ وزیر کشور بوده و افرادی چون: وزیر اطلاعات٬ دادستان کل کشور٬ وزیر فناوری اطلاعات٬ رییس و نایب رییس اول خانه احزاب٬ رییس اتحادیه سراسری کانون وکلا٬ نماینده مدیران مسئول مطبوعات و نماینده سازمان های مردم نهاد٬‌ عضو هیات اجرایی مرکزی خواهند بود.

به این شرط که هیچ یک از این افراد٬ نامزد نبوده و دبیر هیات را نیز٬ وزیر کشور تعیین کند. نتیجه شمارش آرا نیز باید به تایید هیات اجرایی مرکزی برسد. جلسات این هیات با ۶ نفر٬ رسمین یافته و مصوبات آن با رای اکثریت٬ معتبر خواهد بود.

این هیات٬ ۵ وظیفه عمده دارد. سیاست گذاری جهت اجرای اثربخش این رویداد٬ بررسی و تایید رویه ها و فرآیند و تدوین زمان بندی عملیاتی مراحل برگزاری این رویداد٬ تایید اجرای آن٬ تایید فرآیند رسیدگی به شکایات و ارجاع موضوعات به وزیر کشور.

انتخاب رییس جمهور و مجلس و نمایندگان خبرگان

طبق ماده ۴ لایحه جامع انتخابات ٬ مدت نمایندگی مجلس و ریاست جمهوری٬ ۴ سال و نمایندگی مجلس خبرگان رهبری٬ ۸ سال است.  انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا و ریاست جمهوری٬ هم چون سال نود و شش به صورت همزمان برگزار خواهد شد.

تاریخ برگزاری انتخابات

طبق ماده ۵ لایحه جامع انتخابات ٬ تاریخ برگزاری انتخابات ریاست جمهوری٬ شورا٬ مجلس و خبرگان٬ ۳ ماه قبل از برگزاری به اطلاع عمومی رسیده و ثبت نام از متقاضیان ثبت نام در رویداد های فوق الذکر٬ اطلاع رسانی خواهد شد. طبق ماده ۶ این قانون٬ وزارت کشور٬ بایستی ستاد انتخابات کشور را به ریاست دبیر هیات اجرایی مرکزی که در بالا به آن اشاره کردیم٬ تشکیل بدهد. وظیفه این ستاد٬ تنظیم برنامه زمان بندی و نظارت بر حسن اجرای مطلوب فرآیند ها در چارچوب قانون خواهد بود.

هیات مرکزی نظارت بر انتخابات

در لایحه جامع انتخابات در ماده ۷ تصریح شده است که نظارت بر اجرای این قانون در برنامه ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی٬ بر عهده شورای نگهبان است. یعنی شورای نگهبان طبق قانون لایحه جامع  مصوب هیات وزیران(هم  چون روال ادوار گذشته)٬ نظارتی بر انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا ندارد. دبیر هیات مرکزی نظارت نیز٬ دبیر شورای نگهبان است. اعضای آن نیز شامل: یکی از حقوق دانان شورا٬ رییس سازمان برنامه و بودجه٬ رییس  سازمان بازرسی کل  کشور٬ رییس دیوان محاسبات و رییس شورای نظارت بر رسانه ملی و نماینده مجمع تشخیص مصحلت خواهد بود.

هیات های نظارت استانی

علاوه بر هیات مرکزی اجرایی و هیات مرکزی نظارت٬ هیات های نظارت استانی نیز طبق این قانون٬ تشکیل می شود. ۲ نفر از اعضای آن را شورای نگهبان تعیین می کند و رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان و مدیرکل بازرسی و مدیرکل دیوان محاسبات استانی از اعضای آن هستند. طبق ماده ۸ ٬ نظارت بر انتخابات شورا های اسلامی٬ بر عهده مجلس است. هیات مرکزی نظارت نیز با ریاست یا نواب رییسی مجلس شورای اسلامی تشکیل می شود.

طبق تبصره ۱ ماده ۸ لایحه جامع ٬ هیات نظارت استان در انتخابات شورهای اسلامی٬ از استاندار و رییس کل  دادگستری استان و دو نماینده مجلس به همراه رییس کانون وکلای دادگستری خواهد بود.

برگزاری انتخابات الکترونیکی

یکی از بخش های مهم لایحه جامع ٬ ماده ۹ این قانون است که برگزار کنندگان انتخابات را مکلف می کند که کلیه مراحل برگزاری این رویداد از ثبت نام نامزدها تا احراز هویت رای دهنده و اخذ رای و شمارش آرا و اعلام نتایج را به صورت الکترونیکی طراحی و عملیاتی کند. یعنی در عصر ایران ۱۴۰۰ شاهد برگزاری انتخابات تمام الکترونیکی خواهیم بود.

تعداد نمایندگان مجلس شورای اسلامی

طبق ماده ۱۰ این قانون٬ تعداد نمایندگان مجلس٬ ۲۹۰ نفر بوده و افزایش آن٬ طبق اصل ۶۴ قانون اساسی امکان خواهد داشت.

تعداد نمایندگان شوراهای اسلامی شهر و روستا

طبق ماده ۱۲تعداد نمایندگان شوراهای اسلامی شهر و روستا در انتخابات آینده٬ به شرح زیر است:

• ۷ عضو اصلی: در شهرهای تا ۱۰۰ هزار نفر جمعیت.
• بیش از ۷ عضو اصلی: در شهرهایی با جمعیت ۱۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر٬ یک عضو اصلی
• بیش از ۷ عضو اصلی: در شهرهایی با جمعیت بین ۱ میلیون تا ۲ میلیون نفر٬ به ازای هر ۲۰۰ هزار نفر٬ یم عضو اصلی.
• بیش از ۷ عضو اصلی: در شهرهایی با جمعیت بیش از ۲ میلیون نفر٬ به ازای هر ۲ میلیون نفر٬ یک عضو اصلی.
• ۳ عضو اصلی: برای روستاهایی که ۱۵۰۰ نفر جمعیت دارند.
• ۵ عضو اصلی: برای روستاهایی که بیش از ۱۵۰۰ نفر جمعیت دارند.

تعداد اعضای علی البدل شوراهای اسلامی شهر و روستا٬ نصف تعداد اعضای اصلی است. ملاک٬ اطلاعات مرکز آمار ایران است.

دخالت نیروهای نظامی در انتخابات

طبق ماده ۱۸ ٬ نیروهای نظامی و انتظامی٬ حق دخالت در امور اجرایی و نظارت را نداشته و استفاده از کارکنان نیروهای مسلح اعم از ارتش و سپاه و ناجا و سازمان بسیج و دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی برای عضویت در هیات اجرایی٬ نظارت و بازرسی٬ ممنوع است. نیرو های رسمی و قراردادی و پیمانی نیرو های مسلح نیز مشمول این ماده هستند.

رسیدگی به شکایات انتخاباتی

طبق ماده ۱۹ ٬ مسئول بررسی به شکایت ها حسب درخواست هیات های اجرایی در سطح  کشور٬ با قوه قضاییه بوده و باید خارج از نوبت٬ رسیدگی کند. طبق تبصره ۱ این ماده٬ هر گونه احضار و بازداشت نامزدهای نمایندگی  مجلس شورای اسلامی در رابطه با اتهامات قبل از نامزدی٬‌ ممنوع است. مگر در مواردی به تشخیص رییس قوه قضاییه.

رای گیری در انتخابات شورای اسلامی شهر و روستا

یکی از موارد قابل توجه در لایحه جامع انتخابات ٬ ماده ۲۶ ان است که می گوید٬ رای دهندگان٬ می توانند در حوزه هایی که احزاب ملی یا جبهه ها٬ نامزد یا نامزد هایی را معرفی می کنند٬ به فهرست احزاب یا گروه های رای دهند که در این صورت٬ رای ماخوذه برای تمام نامزدها منظور می شود.

به  شرطی که احزاب ملی٬ پروانه معتبر داشته و حداقل ۵ هزار نفر عضو رسمی داشته باشند و یک ششم نامزدهای معرفی شده خود را از بین زنان انتخاب کنند. این فهرست باید ۷ روز پیش از برگزاری انتخابات ٬ به ستاد انتخابات کشور ارسال و تایید شود.

تاخیر در برگزاری انتخابات

طبق ماده  ۲۸ و ۲۹ ٬ اگر در هر یک از مراحل  برگزاری انتخابات ریاست جمهوری٬ یکی از نامزدها فوت کند٬ انتخابات ۲ هفته به تاخیر می افتد.

ابطال انتخابات

ابطال انتخابات در  ماده ۳۰  تشریح  شده است و می گوید که ابطال انتخابات ریاست جمهوری٬ بر عهده شورای نگهبان است و باید مستند به دلایل قانونی گزارش شده از هیات های اجرایی و نظارت و وزارت کشور و استماع نظرات وزارت خانه ها باشد. اگر تخلف در یک سوم  آرا احراز شود و بر نتیجه کلی تاثیر بگذارد٬ رای به عدم تایید انتخابات باید بدهد. در این صورت٬ وزارت کشور٬ موظف به ابطال انتخابات است. روال در فرآیند ابطال انتخابات مجلس نیز  مثل مورد فوق است.

طبق ماده ۳۸ ٬ اگر در انتخابات مجلس٬ ابطال یا توقف صورت بگیرد یا اعتبارنامه نمایندگان به تایید نرسد٬ انتخابات میان دوره ای در حوزه های  انتخابیه با اولین انتخابات سراسری برگزار می شود.

ساعت رای گیری

طبق ماده چهل و دوم٬ اخذ رای در انتخابات٬ در  روز جمعه و به مدت ۱۰ ساعت در داخل و خارج از کشور خواهد بود. در صورت صلاحدید وزارت کشور٬ تا ساعت  ۲۴ تمدید می شود. طبق تبصره ۱ این ماده٬‌ اگر رای دهندگان٬ قبل از ساعت ۲۴ در شعبه رای گیری حاضر شوند اما رای آن ها پس از ساعت ۲۴ اخذ شود٬ حکم قبل از ساعت ۲۴ دارد. انتخابات مجلس در خارج از کشور برگزار نمی شود.

شرایط رای دادن در انتخابات

• هر نفر ۱ بار می تواند رای دهد.
• اخذ رای با کارت ملی در داخل و با گذرنامه در خارج (صرفا برای انتخابات ریاست جمهوری) مجاز است.
• اخذ رای الکترونیکی با اثرانگشت است.
• اگر در شعبه ای٬ تجهیزات رایانه ای٬ با مشکل روبرو شود٬ با تایید رییس ستاد انتخابات استانی٬ رای گیری با برگه انجام خواهد شد.

رای های باطله

• آرا کاملا ناخوانا باشد
• آرا فاقد اسامی نامزدهای تایید صلاحیت شده باشد
• آرا سفید باشد.
• صندوق٬ فاقد مهر و موم باشد.
• آرا روی برگه ای غیر از برگه رای نوشته شود.
• آرای برای کسانی باشد که به سن قانونی نرسیده باشند.
• آرا با کارت ملی جعلی اخذ شده باشد.
• آرا از طریق خرید و فروش کسب شده باشد.
• اگر آرا شامل اسامی ناخوانا و خوانا باشد٬ اسامی خوانا صرفا شمارش خواهد شد.

شرایط رای دهندگان در انتخابات

طبق ماده پنجاه و چهار و پنجاه و پنج٬ شرایط رای دهندگان به این شرح  است:

• تبعه ایران باشند.
• هجده سال تمام باشند.
• تدین به دین اسلام و عمل به احکام در حد انجام واجبات و بر اساس خود اظهاری فردی
• وفاداری به نظام بر اساس خود اظهاری
• داشتن سلامت جسمی و تبیعت از قانون
• داشتن کارت پایان خدمت وظیفه عمومی یا کارت معافیت دائم
• نداشتن اعتیاد به مواد مخدر
• نداشتن تابعیت مضاعف اکتسابی ایرانی یا غیر ایرانی

حتما بخوانید: همه چیز درباره معافیت های سربازی

شرایط نامزدی در انتخابات مجلس و شورای اسلامی شهر و روستا

• معرفی از طریق احزاب دارای فعالیت معتبر
• ارائه امضای الکترونیکی قابل شناسایی ۱۰ هزار نفر
• سپرده گذاری وجهی که میزان و شرایط آن در آیین نامه مشخص می شود.

شرایط نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری

• رعایت همه شرایط ماده ۵۴ و ۵۵ که در بالا گفته شد.
• مشمول اصل ۱۱۵ قانون اساسی باشد.
• از شخصیت های برجسته ملی و کشوری باشد.
• برای افکار عمومی٬‌ چهره های شناخته شده باشد.
• حداقل ۴ سال دارای سمت های مدیریت سیاسی یا سمت های همتراز با تایید سازمان اداری و استخدامی کشور باشد. سمت سرپرستی٬ قابل قبول نیست.
• از سوی احزاب ملی که دارای مجوز کمیسیون موضوع ماده ۱۰ قانون هستند٬ معرفی شود.
• ارائه امضای الکترونیکی قابل شناسایی حداقل ۱۰۰ نفر از افرادی که پست های مدیریت سیاسی داشته باشند.

طبق ماده ۹۷ ٬ بررسی صلاحیت داوطلبان انتخابات ریاست جمهوری در چهارچوب این قانون٬ بر عهده شورای نگهبان است. بایستی طبق  ماده ۹۸ ٬ این شورا ظرف ۲۰ روز پس از پایان مهلت ثبت نام٬ صلاحیت را بررسی و نتیجه را به وزارت کشور اعلام کند.  طبق ماده ۱۰۷ اگر شورای نگهبان٬ صلاحیت داوطلبی را احراز  نکرد٬ ۳ روز فرصت تجدید نظر  خواهی داشته و این شورا نیز ۷ روز مهلت رسیدگی دارد.

شرایط نامزدی در انتخابات مجلس شورای اسلامی

• همه شرایط ماده ۵۴ و ۵۵ را دارا باشند.
• حداقل ۳۰ سال سن داشته باشند.
• حداکثر ۷۵ سال سن داشته باشند.
• حداقل تحصیلات کارشناسی داشته باشند.

با این رویه٬ الزام نمایندگان مجلس شورای اسلامی به داشتن مدرک کارشناسی ارشد و معادل آن حذف می شود.  طبق ماده ۱۰۸ ٬ بررسی صلاحیت داوطلبان توسط هیات اجرایی بوده و داورطلب رد صلاحیت شده می تواند به هیات نظات مربوطه شکایت کند. هیات نظارت نیز ۱۰ روز فرصت رسیدگی دارد.

شرایط نامزدی در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا

طبق ماده ۵۸ شرایط نمایندگی در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا٬ به شرح زیر است:

• همه شرایط موضوع ماده ۵۴ و ۵۵ را داشته باشند.
• حداقل ۳۰ سال سن داشته باشند.
• حداقل سواد خواندن نوشتن داشته باشند. برای روستای بالای ۱۵۰۰ نفر باید مدرک دیپلم داشته باشند.
• مدرک کارشناسی برای عضویت در شورای اسلامی شهر ها٬ الزامی است.
• حداقل یک سال سکونت در حوزه انتخابیه مورد نظر داشته باشند.

ممنوعیت نامزدی در انتخابات

طبق ماده شصت٬ این افراد٬ حق نامزدی در انتخابات را ندارند:

• محجورین
• محکومین قطعی کیفری (جرایم مطبوعاتی٬ مشمول نیست)
• وابستگان به احزاب و تشکل های سیاسی خارجی
• عضویت در احزاب منحله یا غیر قانونی تا قبل از صدور حکم٬ مشمول نیست.
• شخصیت های حقوقی که به دلیل پست و مقام٬ حق نامزدی ندارند. مثل رییس جمهور و معاونین و رییس قوه و مجلس و معاونین و رییس دفتر رهبری و مجمع تشخیص مصحلت نظام و دیگران.

رییس دانشگاه آزاد٬ شهردار و ائمه جماعت تهران و استانداران و فرمانداران و بخشداران و مدیران عامل بانک ها و مدیران شرکت های دولتی نیز مشمول هستند. اگر خواستار نامزدی هستند٬ باید ۲ ماه قبل از انتخابات ٬ از مقام خود کناره گیری کنند.

اعتراض نامزدها به انتخابات

طبق ماده ۱۱۳ و ۱۱۴:

• نمایندگان نامزدها در صورت هر اعتراضی یا مشاهده  تخلفی٬ بایستی مراتب  را به هیات های اجرایی به صورت مکتوب اعلام کنند.
• ممانعت از حضور نمایندگان نامزدها در شعب اخذ رای و اماکن تجمیع آرای انتخابات ریاست جمهوری٬ ممنوع است.
• عدم حضور نماینده یک نامزد در یک شعبه٬ مانع از برگزاری انتخابات و رای گیری و اقدامات قانونی نیست.

ممنوعیت ها در تبلیغات انتخاباتی

• انتشار مواردی که طبق قانون جرم است.
• دیوارنویسی
• تحریک قومی و مذهبی
• انتشار اطلاعاتی که مستند نباشد طبق ماده ۱۱۵ برخورد می شود.
• عدم ارائه آثار تبلیغاتی به هیات اجرایی برای بررسی و تایید.
• انتشار نتایج نظرسنجی در رسانه ها
• استفاده از امکانات دولتی که ممنوع است.
• حمایت رسانه های بیگانه
• راه اندازی کاروان تبلیغاتی
• استفاده از بلند گو خارج محل سخنرانی
• استفاده از جایگاه خطبه نماز جمعه و ستاد نمار جمعه.
• الصاق آگهی تبلیغاتی نامزدها روی علایم راهنمایی و رانندگی و تابلوی مدارس و بیمارستان ها و موسسات دولتی و باجه تلفن و پست برق و تلفن.
• تبلیغ علیه نامزد ها
• مخدوش کردن عکس نامزدها
• انتشار اقلام انتخاباتی بدون نام و هویت.
• اخلال نظم عمومی
• اخلال در سخنرانی قانون سایر نامزدها
• نام و نشانی چاپخانه ها زیر برگه های تبلیغاتی درج نشده باشد.
• استفاده از وسایل دولتی و امنیتی و اطلاعاتی.

طبق ماده ۱۲۷ لایحه جامع انتخابات ٬ هر داوطلب موظف است که حسابی را به عنوان مرجع واریز٬ برداشت و نقل و انتقال وجوه و منابع نقدی هزینه های  انتخاباتی٬ باز کرده و مشخصات آن را به همراه نماینده مالی٬ به مرجع ثبت نام انتخابات تسلیم کند. شفاف سازی هزینه ها با رعایت روش های استاندارد حسابداری و طبق ماده ۱۲۸ انجام و توسط هیات های اجرایی٬ حسابرسی می شود.

دوره مجلس شورای اسلامی از ۷ خرداد و دوره شورا های اسلامی شهر  و روستا از ۱۵ شهریور آغاز می شود.

فهرست حوزه های انتخابیه تهران

۳۰ نماینده برای حوزه انتخابات تهران٬ پردیس٬ ری٬ اسلامشهر و شمیرانات و ۵ نماینده برای حوزه های: پاکدشت٬ دماوند و فیروزکوه٬ رباط کریم و بهارستان٬ شهریار و قدس و ملارد و ورامین و پیشوا و قرچک.