چیتگر تشنه؛ زنگ خطر برای هزاران درخت تهران
کمبود آب، کاهش حق‌آبه و گسترش سوسک پوستخوار در این روایت عوامل اصلی بحران معرفی شده‌اند؛ عواملی که طی چند سال به هم پیوسته‌اند.
به گزارش عصرشهروند، چیتگر برای بسیاری از شهروندان فقط یک مقصد تفریحی نیست؛ کمربندی سبز در غرب پایتخت است که در روزهای آلوده، ارزش سایه و هوای آن بیش از همیشه احساس می‌شود. با این حال، روایت از وضعیت پارک تصویری نگران‌کننده ترسیم می‌کند: هزاران کاج خشکیده، کاهش جریان آب و آفتی که به تنه درختان حمله می‌کند. شهردار منطقه ۲۲ به فارس گفته است بیش از ۳۰ هزار درخت کاج تهران از بین رفته و عملیات قطع درختان خشک تا یک ماه آینده انجام می‌شود. او از رساندن ۱۷۰ لیتر آب در ثانیه با احیای چاه‌ها، پساب خاکستری و حق‌آبه دولتی خبر داده است؛ رقمی بالاتر از ۵۰ لیتر پیشین، اما پایین‌تر از حق‌آبه ۵۰۰ لیتری اعلام‌شده. این گزارش، علت‌های مطرح‌شده، پاسخ‌های مسئولان و پرسش‌های باقی‌مانده درباره آینده چیتگر را مرور می‌کند.
بحران از کجا آغاز شد؟
پارک جنگلی چیتگر یکی از پهنه‌های مهم سبز غرب تهران است و سلامت آن به مدیریت پایدار آب وابستگی دارد. همان گزارش آسیب را بیش از ۴۰ درصد پارک توصیف می‌کند و می‌گوید تقریباً از هر هشت درخت، یکی باید قطع شود. میان‌تیتر: آب؛ حلقه تعیین‌کننده زنجیره آسیب
بر پایه اظهارات نقل‌شده، حق‌آبه مورد اشاره ۵۰۰ لیتر در ثانیه بوده، اما در دوره‌ای تنها ۵۰ لیتر بر ثانیه به درختان می‌رسیده است. فاصله چشمگیر میان این دو عدد، پرسش مهمی درباره استمرار و نحوه توزیع آب ایجاد می‌کند. این رقم نسبت به دریافت پیشین افزایش دارد، ولی هنوز از مقدار حق‌آبه اعلام‌شده کمتر است. آب‌رسانی مؤثر فقط به حجم اسمی وابسته نیست. زمان رساندن آب، وضعیت خاک، سلامت شبکه و دسترسی بخش‌های مختلف پارک نیز اهمیت دارد. انتشار گزارش دوره‌ای درباره میزان واقعی ورودی، کیفیت پساب، مسیرهای انتقال و سهم هر محدوده می‌تواند روشن کند آب به کدام درختان می‌رسد و آیا برنامه با نیاز فصل گرم هماهنگ است یا نه. ارزیابی مستقل و پایش پیوسته هم کمک می‌کند اقدامات اصلاحی بر داده تکیه کنند، نه صرفاً بر اعلام افزایش ظرفیت.
سوسک پوستخوار و تصمیم دشوار قطع
به گفته شهردار منطقه، سوسک پوستخوار به درخت حمله می‌کند و در مواردی که درخت از بین رفته، قطع آن برای مهار خطر و جلوگیری از گسترش آفت ضروری است. این توضیح، ضرورت حذف درختان خشک یا آلوده را مطرح می‌کند؛ اما تشخیص هر درخت باید کارشناسی و مستند باشد. ثبت محل، گونه، وضعیت آلودگی و دلیل قطع، همراه با نظارت متخصصان، می‌تواند نگرانی درباره قطع بی‌رویه را کاهش دهد و مانع از آن شود که درختان قابل درمان زودهنگام از دست بروند. گزارش می‌گوید بخشی از درختان با دستور دادستانی و به‌وسیله منابع طبیعی قطع شده‌اند و مدیریت منطقه اعلام کرده درختان خشک تا یک ماه آینده جمع‌آوری می‌شوند. پاک‌سازی باید هم‌زمان با رعایت اصول ایمنی، مدیریت بقایای آلوده و حفاظت از خاک انجام شود. انتقال چوب آلوده بدون ضابطه ممکن است به انتشار آفت کمک کند؛ بنابراین شیوه حمل و امحا باید روشن باشد. اطلاع‌رسانی درباره محدوده عملیات و زمان آن نیز دسترسی مردم به بخش‌های پارک را ایمن‌تر می‌کند.
وعده جایگزینی شهرداری ، آغاز راه است
شهرداری تهران وعده داده است تا پایان اردیبهشت سال آینده بیش از ۳۵ هزار اصله درخت جایگزین درختان آفت‌زده کند. این تعهد از نظر تعداد قابل توجه است، اما شمار نهال‌های کاشته‌شده به تنهایی معیار موفقیت نیست. انتخاب گونه سازگار با اقلیم و منابع آب، کیفیت نهال، آماده‌سازی بستر، فصل کاشت و مراقبت چندساله، همگی در ماندگاری آن نقش دارند. تجربه پروژه‌های فضای سبز نشان می‌دهد کاشت بدون آبیاری و نگهداری منظم ممکن است به تکرار چرخه خشکیدگی بینجامد. برای سنجش نتیجه، بهتر است برنامه کاشت با جدول زمانی و نقشه منتشر شود و میزان بقای نهال‌ها در بازه‌های مشخص گزارش شود. توضیح گونه‌های انتخابی و نیاز آبی آنها امکان ارزیابی عمومی را فراهم می‌کند. اگر هدف احیای جنگل شهری است، تنوع گونه‌ای و توجه به شرایط خاک نیز باید در تصمیم‌ها دیده شود. مشارکت دانشگاه‌ها، متخصصان جنگل‌داری و نهادهای محلی می‌تواند کیفیت طراحی و نظارت را بالا ببرد.
پاسخ‌گویی و آینده بوستان
چیتگر با یک اقدام کوتاه‌مدت احیا نمی‌شود. کاهش تنش آبی، رسیدگی به کانون‌های آفت، جلوگیری از آسیب تازه و جایگزینی اصولی باید در برنامه‌ای هماهنگ قرار گیرند. شهرداری و نهادهای مسئول آب لازم است درباره سهم هر دستگاه، منابع پایدار تأمین آب و برنامه سالانه نگهداری پاسخ روشن بدهند. انتشار داده‌های قابل بررسی، از جمله حجم آب تحویلی و نتیجه پایش درختان، اعتماد شهروندان را تقویت می‌کند و امکان اصلاح تصمیم‌ها را به وجود می‌آورد. در این میان، قطع درختان خشک هرچند ممکن است ضروری باشد، پایان مسئولیت نیست. حفظ درختان سالم، مراقبت از نهال‌های تازه و بازسازی خاک باید هم‌زمان پیش برود. شهروندان نیز می‌توانند با گزارش موارد مشکوک یا آسیب به درختان به حفاظت کمک کنند، اما مسئولیت اصلی بر عهده نهادهای متولی است. چیتگر سرمایه‌ای عمومی و زیستگاهی شهری است؛ حفظ آن به اقدام شفاف، بودجه پایدار و سنجش نتیجه نیاز دارد.
علت‌های مطرح‌شده در گزارش، کمبود آب و آفت پوستخوار را در کنار هم قرار می‌دهند. ارقام اعلامی درباره خسارت و آب‌رسانی، اهمیت اقدام فوری را نشان می‌دهد، ولی برای داوری درباره کفایت پاسخ‌ها باید داده‌های کامل‌تر در دسترس باشد. وعده کاشت ۳۵ هزار درخت زمانی معنا پیدا می‌کند که نهال‌ها زنده بمانند و فشار بر درختان موجود کاهش یابد. سرنوشت چیتگر به پیگیری مستمر و پاسخ‌گویی عمومی گره خورده است.
